دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 The Reflection of Exaggerated Thought About Imam Hussain (PBUH) and His Family in Contemporary Persian Religious Poetry بازتاب اندیشۀ غلو دربارۀ امام حسین (ع) و خانوادۀ او در شعر آیینی معاصر فارسی 1 22 3550 10.22077/jcrl.2025.9134.1204 FA میثم اکبرزاده عضو هیأت علمی گروه الهیات ، دانشگاه پیام نور ، تهران ، ایران ابراهیم واشقانی فراهانی عضو هیأت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور، تهران، ایران امیرحسین حاتمی دانشیار گروه تاریخ، دانشگاه بین المللى امام خمینى، قزوین، ایران : معادل انگلیسی Journal Article 2025 03 19 This article examines the different types of exaggeration regarding the personality of Imam Hussein (peace be upon him) and his family in Persian religious poetry, focusing on the dominant ideological perspective in these forms of exaggeration. Exaggeration and extremist beliefs have played a significant role in the history of Shiite thought, leaving considerable impacts. Exaggeration has existed in all monotheistic religions and Islamic sects. Extremists, although identified under different sects and names, generally share core beliefs. They attribute divine attributes and names to religious leaders, sometimes elevating them to divinity, assigning them roles in creation, sustenance, and control over the universe. Exaggerated thinking reached its peak in the second and third centuries of the Hijri calendar, later receding to the margins without completely disappearing. However, in the thirteenth century Hijri, coinciding with the emergence of the Shaykhi movement, conditions allowed its revival in public spheres. This study, using descriptive and analytical methods, seeks to answer the key question of how exaggeration has been reproduced in contemporary history, particularly in recent decades, and in which domains it has manifested. According to the findings of this research, extremist ideas have expanded in recent decades. Since formal propagation is not feasible, they have largely assumed a popular and folkloric nature, appearing in religious gatherings and ceremonies, particularly through religious poetry and eulogies. در این مقاله به بررسی گونه‌های غلو دربارۀ شخصیت امام حسین (ع) و خانوادۀ آن حضرت در شعر آیینی فارسی با تکیه بر نوع اندیشۀ حاکم بر گونه‌های غلو پرداخته می‌شود. غلو و غالی‌گری به مثابه یکی از جریان‌های تاریخ تفکر شیعه، تأثیرات مهمی از خود برجای گذاشته است. غلو البته در همۀ ادیان توحیدی و همۀ مذاهب اسلامی وجود داشته و غالیان هرچند در قالب فِرق مختلف و با نام‌های متعدد شناخته می‌شوند، اما معمولاً در هستۀ اصلی اعتقاداتشان اشتراک دارند. آنان با نسبت دادن صفات و اسماء الهی به پیشوایان‌ دینی‌شان، گاه حتی آنان را به مقام الوهیت رسانده و وظیفۀ خلق و رزق و اختیار کائنات را بر دوش آنان نهاده‌اند. اندیشۀ غلو در سده‌های دوم و سوم هجری به اوج رشد و توسعۀ خود دست یافت و پس از آن بدون آنکه از میان برود، کم و بیش به حاشیه رفت، اما از سدۀ سیزدهم هجری همزمان با ظهور شیخیه، مجدداً زمینه‌هایی فراهم شد که این اندیشه بازتولید شود و در عرصۀ عمومی نمود یابد. مقالۀ پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی در پی پاسخ دادن به این پرسش اصلی است که غلو در تاریخ معاصر چگونه بازتولید شد و عمدتاً در چه عرصه‌ای نمود یافته‌است. بر مبنای یافته‌های این پژوهش، در چند دهۀ اخیر اندیشه‌های غالیانه ضمن آنکه رو به گسترش نهاده، به دلیل اینکه از منظر رسمی امکان ترویج ندارد، عمدتاً رنگ و ماهیتی عامیانه به خود گرفته و در هیأت‌ها و مجالس مذهبی در قالب اشعار آیینی و مداحی‌ها نمود یافته است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3550_faa2f4f74a444e05a680ff67c0b9a33e.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Analysis of the Dimensions of Shiite Discourse in the Manqabats of Imam Ali in the Divan of Ibn Hussam Al-Khusfi تحلیل ابعاد گفتمان شیعی در منقبتهای علوی دیوان ابن‌حسام خوسفی 23 52 3707 10.22077/jcrl.2025.8729.1188 FA علی اکبر سام خانیانی گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران Journal Article 2025 01 12 Discourse analysis is an interdisciplinary subject that analyzes, interprets, and explains the coherence of a set of textual and metatextual elements and signs in a multifaceted communication system around a central signifier, usually called ideology. The aim of this research is to analyze and explain the dimensions of Ibn Hussam's Shiite discourse by analyzing the praise poems and odes of Imam Ali (AS). Since Ibn Hussam's discourse has both an ideological and conceptual dimension, a social and behavioral manifestation, and a linguistic dimension, in this research we have used the combination of Norman Fairclough's method and Theon Van Dijk's ideological square model. The extensive production of praise and adoration of Imam Ali (AS), his seclusion from the courts, social conflicts with Takfiris, the design of Shiite ideological themes, and the use of referential linguistic and rhetorical elements in the adoration of Ali (AS) are manifestations of Ibn Hussam's Shiite discourse in a three-dimensional coherence. According to the "ideological square" model, Ibn Hussam explains the strengths of the "own" discourse by emphasizing specific titles and referential adjectives, comparing the personality of Imam Ali with others, and repeating the comparative adjectives and general positive qualities of Imam Ali (AS) and at the same time, using narrative sources, demonizing, cursing, and excommunicating those who deny the wilaya of Ali (AS), he shows the weaknesses of the "other" discourse. تحلیل گفتمان موضوعی بینارشته‌ای است که انسجام مجموعه‌ای از عناصر و نشانه‌های متنی و فرامتنی را در یک نظام ارتباطی چند وجهی حول یک دال مرکزی که معمولا ایدئولوژی نامیده می‌شود تحلیل، تفسیر و تبیین می‌نماید. هدف این پژوهش این است که با واکاوی اشعار مدحی و مننقبت‌های امام علی(ع) ابعاد گفتمان شیعی ابن‌حسام را تحلیل و تبیین نماید. چون گفتمان ابن‌حسام هم بُعد پندارشناختی و مفهومی، هم بروز اجتماعی و کردارشناختی و هم بعد زبانشناختی دارد در این تحقیق از تلفیق روش نورمن فرکلاف و الگوی مربع ایدئولوژیک تئون وندایک بهره گرفته‌ایم. تولید گستردۀ مدح و منقبت امام علی(ع)، عزلت‌گزینی از دربارها، درگیریهای اجتماعی با تکفیریان، طرح درونمایه‌های ایدئولوژیک شیعی و نیز کاربست عناصر زبانی و بلاغی ارجاع دار در منقبت‌های علی(ع)، بروزهای گفتمان شیعی ابن‌حسام در یک انسجام سه‌بعدی است. مطابق الگوی «مربع ایدئولوژیک» ابن‌حسام با تأکید بر لقبهای خاص و صفت‌واژه‌های ارجاع‌دار و مقایسۀ شخصیت امام علی با دیگران و تکرار صفتهای تفضیلی و صفات ایجابی عام امام علی(ع) نقاط قوت گفتمان «خودی» را تبیین می‌نماید و همزمان با استفاده از منابع نقلی، اهریمن‌سازی، لعن و تکفیر منکران ولایت علی(ع) نقاط ضعف گفتمان «دیگری» را نشان می‌دهد. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3707_4c7a1dd01c089d16f9cf6315a36b6710.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Explanation of ritual performances based on Merleau-Ponty's philosophy of phenomenology تبیین نمایش‌های آئینی مبتنی بر فلسفه‌ پدیدارشناسی مرلوپونتی 53 76 3452 10.22077/jcrl.2025.7841.1140 FA رضا عباسی دانشجوی دکتری پژوهش هنر کارگردانی تئاتر/ دانشگاه تربیت مدرس مهدی حامد سقایان استادیار دانشگاه تربیت مدرس علی اصغر فهیمی فر عضو هیات علمی دانشکده هنر و معماری دانشگاه تربیت مدرس Journal Article 2024 07 23 In this article, while discussing the philosophy of phenomenology, we provide the basis for explaining the intellectual foundations and philosophical thoughts of Merleau-Ponty in explaining rituals and religious performances. This article will analyze and scrutinize the phenomenological philosophy and philosophical concepts of Merleau-Ponty and his intellectual system as the theoretical framework of the research with the descriptive-analytical method and using library resources and reliable internet databases, the approach and theoretical framework of this research is phenomenology in general and Maurice Merleau-Ponty's embodied phenomenology in particular. The purpose of this article is to explain Merleau-Ponty's intellectual foundations based on the philosophy of phenomenology, and it seeks to answer the question of how to provide a suitable basis for the study, explanation and analysis of ritual performances based on the concepts of Merleau-Ponty's phenomenology. The results of the findings based on the aforementioned concepts indicate that the process of communication finds a ritual process of existence through the continuous and continuous and intertwined participation and interaction of all subjects-objects as a part of the immediate existence of the living world; A thing that is based on the lived experience of the self-other and through their immediate presence in the lived world of religion is realized; A situation that is realized through encountering an unknown other and physical interaction and communication with him in the context of religious rituals; An encounter that is made meaningful by the intersubjective communication between all the subjects-objects present in the space/place of the ritual event. در این مقاله ضمن بحث در مورد فلسفه پدیدارشناسی، زمینه را برای تبیین بنیان‌های فکری و اندیشه‌های فلسفی مرلوپونتی در تبیین مناسک و نمایش‌های آئینی را فراهم می‌آوریم. این مقاله با روش توصیفی‏‏ـ‏‏تحلیلی و با بهره‏گیری از منابع کتابخانه‏ای و پایگاه‌های معتبر اینترنتی، فلسفه پدیدارشناسی و مفاهیم فلسفی مرلوپونتی و نظام فکری او را به‌عنوان چارچوب نظری پژوهش، مورد تحلیل و واکاوی قرار خواهد داد و با تمرکز بر مفهوم «بدنمندی»، «سوژه‌ـ‌ابژه»، «درهم‌تنیدگی بدنی» «رابطۀ پیشاشناختی سوژه با جهان پیرامونش»، «جهان زیسته»، «قصدیت» و «نسبت من و دیگری» شیوه و رویکرد تحلیلی نسبت به چگونگی مواجه با نمایش‌های آئینی ارائه خواهد داد؛ بر این مبنا رویکرد و چهارچوب نظری این پژوهش پدیدارشناسی به‌طور عام و پدیدارشناسی بدنمند موریس مرلوپونتی به‌طور خاص است. هدف این مقاله تبیین بنیان‌های فکری مرلوپونتی مبتنی بر فلسفه پدیدارشناسی می‌باشد و درصدد پاسخ به این سؤال است که چگونه می‌توان بر اساس مفاهیم پدیدارشناسی مرلوپونتی بستری مناسب برای مطالعه، تبیین و تحلیل نمایش‌های آئینی فراهم آورد؟ نتایج یافته‌ها مبتنی بر مفاهیم عنوان شده حاکی از آن است که فرایند ارتباط به‌واسطه مشارکت و تعامل پیوسته و مداوم و درهم‌تنیده تمام سوژه‌ـ‌ابژه‌ها به‌عنوان جزئی از موجودیت بلافصل جهان زیسته فرایند آئینی هستی پیدا می‌کند؛ امری که مبتنی بر تجربه زیسته من‌ـ‌دیگری و به‌واسطه حضور بلافصل آن‌ها در جهان زیسته آئین تحقق می‌یابد؛ وضعیتی که به‌واسطه مواجه با دیگری ناشناخته و تعامل و ارتباط بدنمند با او در بستر مناسک آئینی محقق می‌شود؛ مواجهه‌ای که به‌واسطه ارتباط بین‌الاذهانی بین تمام سوژه‌ـ‌ابژه‌های حاضر در فضا/مکان رویداد آئینی معنا می‌شود. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3452_a3e0e52743741386e16f3950c1eb1441.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Intertextual Analysis of the History of the Prophets in the Allusions of the Young Poets Ghazal poetry Based on Kristeva's Theory (Case Study of Ghazals from the 80s and 90s AH) تحلیل بینامتنی تاریخ انبیا در تلمیحات غزل شاعران جوان با تکیه بر نظریه ی کریستوا (مطالعه ی موردی غزل‌های دهه ی 80 و 90 هجری شمسی) 77 106 3549 10.22077/jcrl.2025.8965.1202 FA الهام جوادی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران سپیده یگانه گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2025 03 08 Intertextual studies are oneof the approaches to the criticism of literary works,Among the views of Saussure,Bakhtin,Barthes and Kristeva, Kristeva's theory of triple negations was used asthe basis for the present study due to the importance ofhistory in the three-sided triangle of understanding aliterary work(language, historysubject).He defines all textual relationsin a macro-domainof intertextuality,focusing on co-textual relations, and presents three rules in intertextual analysis:partial negation,in which the present text brings in a part of the absent text without innovatio r originality;parallel negation is the relationship between the present text and the absent text insuchaway that a compromise is established between the two texts and the present text is consistent with the message of the absent text;total negation" is the highest levelof intertextual relations, in which the present text recreates, transforms, and transforms the absent text, and on this basis, the mental position of the creators (submissive, challenging, or transformative) can be reached. By examining 86 collections of poetry published in the last two decades, the frequency of allusion to the history of the prophets was assessed at 288. Accordingly, historical narratives about Yusuf, Adam and Moses have been at the forefront of the lyricists' attention, respectively, and the types of triple negations, in order of frequency are partial negation, total negation and parallel negation.This frequency shows that the lyricists' mental position in facing the intertextuality of the history of the prophets has been one of submission, and challenging and transforming are in the next position with a frequency close to each other. مطالعات بینامتنی یکی از رویکردهای نقد آثار ادبی است و آرایه‌ی تلمیح- به ویژه تلمیحات تاریخی- یکی از بارزترین جلوه‌های ارتباط بینامتنی است که در غزل معاصر بسامد چشمگیر دارد. از میان آرای سوسور، باختین، بارت و کریستوا، نظریه‌ی نفی‌های سه‌گانه‌ی کریستوا به جهت اهمیت تاریخ در مثلث سه‌ضلعی فهم اثر ادبی (زبان، تاریخ، سوژه) مبنای پژوهش حاضر قرار گرفت. وی تمام روابط متنی رادر یک حوزه‌ی کلان بینامتنیت و متمرکز بر روابط هم‌عرض متنی تعریف می‌کند وقواعد سه‌گانه را در تحلیل‌های بینامتنی ارائه می‌دهد.«نفی جزئی» که در آن متن حاضر جزئی از متن غایب را، بدون نوآوری و ابتکار می‌آورد؛«نفی متوازی» رابطه‌ی متن حاضر با متن غایب به‌گونه‌ای است که سازشی میان دو متن برقرار شده و متن حاضر با پیام متن غایب هم‌سوست؛«نفی کلی» بالاترین سطح رابطه‌ی بینامتنی است که در آن، متن حاضر به بازآفرینی،تحول و دگرگونی متن غایب می‌پردازد وبر این اساس می‌توان به موضع ذهنی پدیدآورندگان (تسلیم‌شونده یا چالش‌گر و یا دگرگون‌کننده)دست یافت با بررسی 86 مجموعه شعر چاپ‌شده در دو دهه‌ی اخیر، بسامد تلمیح به تاریخ انبیا با فراوانی 288 ارزیابی شد. بر این اساس روایات تاریخی درباره‌ی «یوسف (ع)»، «آدم (ع)» و «موسی (ع)» به ترتیب در صدر توجه غزل‌سرایان قرار گرفته است و انواع نفی‌های سه‌گانه به ترتیب بسامد عبارتنداز «نفی جزئی» (با 200 مورد)، «نفی کلی» (49 مورد)و «نفی متوازی» (39مورد).این فراوانی نشان می‌دهد که موضع ذهنی غزل‌سرایان در مواجهه با بینامتنیت تاریخ انبیا، تسلیم‌شونده بوده است و چالش‌گری و دگرگون‌کنندگی در جایگاه بعدی با بسامدی نزدیک به هم قرار دارند. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3549_2c5d8c2022c23a6245bc4854953fb39f.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 A Reflection of popular, heroic and chivalry culture and literature, in the elements and concepts of ancient and Zorkhanee sports بازتابِ فرهنگ و ادبیات عامّه، پهلوانی و جوانمردی در مولّفه‌ها و مفاهیم ورزش زورخانه‌ای و باستانی 107 130 3599 10.22077/jcrl.2025.7506.1121 FA فیروز فتّاحی ثانی کارشناس ارشد زبان و ادبیات فارسی( گرایش ادبیات پایداری)، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران مهیار علوی مقدم دانشیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران عباس محمّدیان دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران Journal Article 2024 04 09 The aim of this research is to study of reflection the elements of popular, heroic and chivalry culture and literature, in Iran's traditional and ancient sports. Zorkhaneh has been the place of warriors, heroes and sportsmen who tried to cultivate their soul and body for spiritual goals, and this place has sometimes been the place to express the problems and disorders of the society and solve people's problems. The Zorkhane school of chivalry has been a great example of popular literature and a place to promote morals and lead people to noble and heroic actions by promoting religious and Iranian culture, which was promoted by the mentors by reading epic, didactic and religious poems. Development and preparation of the body, apart from materialistic battles, for non-material confrontations and fighting against the sensual devil, are among the goals of this sport and heroic character. For this reason, the influence of popular, heroic and chivalry culture and literature in the sport of zorkhane from the distant past can be seen, and by examining the components of this culture and literature, we find out its influence on the ancient sport of zorkhane. These components in connection with popular, heroic and chivalry culture and literature are: heroic and ritual songs, music and musical instruments, instruments and tools, religious Shiee concepts, sports movements and exercises and place. Zorkhaneh architectural structures. هدف این پژوهش، بازتاب مولّفه‌های فرهنگ و ادبیّات عامّه، پهلوانی و عیّاری در ورزش زورخانه‌ای و باستانی ایران است. زورخانه‌ها از دیرباز، جایگاه پهلوانان، عیّاران و جوانمردان بوده که در پرورش روح و جسم خود برای اهداف معنوی می‌کوشیدند و این مکان، گاه، محل بیان مسایل و نابسامانی‌های جامعه و رفع مشکلات مردم بوده است. مکتب پهلوانی و جوانمردی زورخانه‌ای، نمونة اعلای ادبیات عامة مردمی و جایگاهی برای ترویج اخلاق و سوق دادن افراد به سوی کنش های عیّاری و پهلوانی با استفاده از ترویج فرهنگ دینی و ایرانی بوده است که توسّط مرشدان با خواندن اشعار حماسی، تعلیمی و دینی ترویج داده می‌شد. پرورش اندام و آمادگی جسم و تن، فارغ از نبردهای مادّی‌گرایانه برای رویارویی‌های غیرمادّی و مبارزه با شیطان‌ نفسانی از جمله اهداف ورزش و منش پهلوانی است. به همین علّت، تاثیر فرهنگ و ادبیّات عامّه، پهلوانی و عیّاری بر ورزش زورخانه‌ای از گذشته‌های دور، دیده می شود و با بررسی مولّفه‌های این فرهنگ و ادبیّات، به تاثیر آن در ورزش باستانی زورخانه-ای پی می‌بریم؛ این مولّفه‌های در پیوند با فرهنگ و ادبیات عامّه، پهلوانی و عیّاری عبارتند از: سروده‌های پهلوانی و آیینی، موسیقی و سازها و ابزارهای موسیقایی، ساز وبرگ ها و ابزارهای ورزش زورخانه ای، مفاهیم شیعی و شعایردینی، حرکت ها و تمرین های ورزشی و مکان ها و ساختارهای معماری زورخانه ای. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3599_d8c452f13ea6094c529e7dcea6a8aa59.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Analysis of the Concept of "Truthfulness" (Sidq) in Kashani’s Misbah al-Hidaya تحلیل مفهوم «صدق» در مصباح‌الهدایه کاشانی 131 154 3669 10.22077/jcrl.2025.9472.1213 FA امیر جودوی دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه یزد 0000-0003-1555-8464 حسین جودوی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده زبان و ادبیات، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران Journal Article 2025 05 25 This article examines the concept of ṣedq (truthfulness) from the perspective of ʿIzz al-Dīn Maḥmūd Kāshānī, a prominent mystic of the 7th and 8th centuries AH. In the eighth chapter of his work Meṣbāḥ al-Hedāyah va Meftāḥ al-Kefāyah, Kāshānī analyzes ṣedq as an ethical-mystical axis, drawing on prophetic traditions (aḥādīth) and the views of earlier thinkers to elucidate its profound impact on spiritual wayfaring. Employing a descriptive-analytical method and relying on library research, this study first revisits the concept of ṣedq within the frameworks of the Qurʾān and Nahj al-Balāghah, then references mystical sources to meticulously explore Kāshānī’s multifaceted perspectives on ṣedq. The research methodology is grounded in qualitative content analysis, wherein statements related to ṣedq in Meṣbāḥ al-Hedāyah are extracted, categorized, and examined through three focal axes: "intention" (niyyah), "speech" (qawl), and "action" (ʿamal). Additionally, given the generalized and scattered nature of discussions in classical texts, efforts are made to analyze the theoretical coherence of Kāshānī’s views by referencing Qurʾānic and narrational evidence. Findings reveal that Kāshānī regards ṣidq not merely as an ethical virtue but as an existential truth (ḥaqīqah wujūdiyyah) that, on individual and societal levels, facilitates proximity to God and the realization of justice. A comparative analysis of Kāshānī’s views with sources such as the Qurʾān and Nahj al-Balāghah indicates both alignment with and divergence from Shiʿi religious foundations in defining ṣedq. Ultimately, this study clarifies the position of the truthful human being (insān ṣādiq) from Kāshānī’s perspective within the evolution of mystical discourse. مقالة حاضر به بررسی مفهوم صدق از دیدگاه عزالدین محمود کاشانی، می‌پردازد. کاشانی در فصل هشتم کتاب مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه، صدق را به‌مثابه محوری اخلاقی-عرفانی تحلیل کرده و با استناد به احادیث نبوی و آراء اندیشمندان پیشین، تأثیرات عمیق آن در سلوک روحانی را تبیین نموده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای، نخست به بازخوانی صدق در چارچوب قرآن کریم و نهج‌البلاغه پرداخته سپس به منابع عرفانی مراجعه داشته و با نگاهی جزء‌نگر، در تبیین آراء کاشانی از زوایای مختلف، در باب صدق کوشیده است. مطابقت میان صدق از منظر شریعت (قرآن و عترت) با طریقت (عرفان؛ اختصاصاً کاشانی) از مهم‌ترین رویکردهای این پژوهش است. روش تحقیق این مقاله مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است که در آن، گزاره‌های مرتبط با صدق در مصباح‌الهدایه استخراج، دسته‌بندی و با تمرکز بر سه محور «نیّت»، «گفتار» و «رفتار» بررسی شده‌اند. همچنین، با توجه به کلی‌گویی و پراکندگی مباحث در سبک نگارش عصر کهن، تلاش شده است با استناد به شواهد قرآنی و روایی، انسجام نظری آراء کاشانی واکاوی گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که کاشانی صدق را نه ‌تنها به‌عنوان فضیلتی اخلاقی، بلکه به‌مثابه حقیقتی وجودی در نظر می‌گیرد که در سطوح فردی و اجتماعی، موجب تقرب به خداوند و تحقق عدالت می‌شود. بررسی تطبیقی دیدگاه‌های کاشانی با منابعی چون قرآن و نهج‌البلاغه، حاکی از تفاوت و هم‌سویی او با مبانی دینی شیعی در تعریف صدق است. این پژوهش در نهایت، جایگاه انسان صادق از منظر کاشانی را در تکامل گفتمان عرفانی مشخص می‌نماید. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3669_221fc0c83daf671b69788fc5bced757c.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Investigation of Marathi Structure and Themes in the Composition of Ibn Hesam Khusfi Clauses بررسی ساختار و مضامین مراثی در ترکیب بند های ابن حسام خوسفی 155 172 3788 10.22077/jcrl.2025.8223.1162 FA الیاس نورایی گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه رازی، کرمانشاه، ایران Journal Article 2025 01 10 The purpose of this study is to examine the structure and themes in the monodies of the composition format of the composition of the composition of the composition of the composition of the composition of the ritual dams in the court of Ibn Hesam Khusafi, indicating the existence of a structure identical to that of The themes are similar, so that this particular structure can be seen in all the tributes of this template. And it is written that by examining the example of the composition of the ritualistic straps of the eulogy of the axis, it is necessary to draw a special sequence in this composition of the straps. The results of the research show that the geniuses of the form of the composition of the court clause of Ibn Hesam have a comprehensive feature including topics such as: a glorious beginning of the elements of the sky, a description of the virtues and characteristics of the dead man، The expression of the nostalgic sense of past memories with the dead, the successor of the dead, and the description of the high place of the dead in heaven. Also, two or three themes: patience, judgment, and the frequency of the vocabulary of the same meaning with the intention of instilling the content of grief are seen throughout the combination of his meridian paragraphs. هدف پژوهش حاضر بررسی ساختار و مضامین در مرثیه های قالب ترکیب‌بند در دیوان ابن حسام است تعمق در ساختار ترکیب بندهای آیینی در دیوان ابن حسام خوسفی نشان‌دهنده وجود ساختاری یکسان با مضامین متشابه است، به گونه‌ای که این ساختار خاص در تمام مرثیه‌های این قالب دیده می-شود. و نگارنده بر آن است تا با بررسی نمونه‌هایی از ترکیب بند‌های آیینی مرثیه محور به ترسیم یک بوطیقای خاص در این ترکیب بندها دست یابد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مرثیه‌های قالب ترکیب بند دیوان ابن حسام دارای یک بوطیقا شامل موضوعاتی چون: شروعی شکوه آمیز از عناصر فلک، شرح فضایل و خصایص ممدوح مرده، بیان حس نوستالژیک خاطرات گذشته با ممدوح مرده، مدح جانشین ممدوح مرده و شرح جایگاه والای ممدوح مرده در بهشت است. همچنین دو سه مضمون: صبر، تسلیم قضا بودن و بسامد واژگان هم معنا به قصد القای مضمون اندوه در سراسر ترکیب بندهای مراثی وی دیده می‌شود. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3788_4914b90d0add73517250b5303304b139.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 The Unity of Woman and Earth: A Remnant of Mother Goddess Worship (A Study of Contemporary Feminist Poetry within the Theoretical Framework of Conceptual Blending) یگانگی زن- زمین باوری بازمانده از آیین پرستش الهۀ مادر(بررسی شعر شاعران فمنیست معاصردر چارچوب نظریۀ آمیختگی مفهومی) 173 198 3825 10.22077/jcrl.2025.8240.1164 FA آزاده ذاکری مدرس دانشگاه پیام نور حامد نوروزی دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند فائزه قربانی جویباری دانشیارگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند Journal Article 2024 10 12 The close connection between fertility and procreation rituals with "earth" and "woman" has led to the formation of a blended concept of earth-woman, which is manifested in some myths, including the myth of the mother goddess. Due to the persistence of these myths, this blend has also been ingrained in the minds of modern humans. One of the most prominent manifestations of the role of these myths is literature, especially poetry. The aim of this article is to examine the reflection of rituals related to woman-earth in contemporary Persian poetry. To this end, the poetry of four feminist poets, whose main focus is on myths and rituals, has been selected and evaluated. This research is based on the hypothesis that the worship of the mother goddess has reached modern poetry and has remained in the form of a blend of woman and nature in contemporary poetry. Since this ritual was specific to matriarchal societies, it is natural that the worship of the mother goddess is of great importance to feminists and they refer to it in their beliefs. Similarly, women poets, especially the selected poets whose general characteristic of their poetry is a tendency towards feminism, also feel a connection to the subject and establish a direct and deeper connection with the earth. Moreover, the emergence of the belief in the blending of woman and earth is seen in two ways: sometimes the earth is blended with a woman or feminine attributes such as pregnancy, marriage, virginity, etc., ارتباط تنگاتنگ آیین‌های حاصل‌خیزی و باروری با «زمین» و «زن» سبب شده است که مفهومی آمیخته از زمین- زن شکل بگیرد که در برخی از اساطیر، از جمله اسطورۀ الهۀ مادر، تجلی یافته است. با توجه به ماندگاری این اساطیر، آمیزۀ فوق در ذهن انسان امروزی نیز رسوب کرده است. یکی از جلوه‌های بارز نقش‌آفرینی این اساطیر، ادبیات، بویژه شعر است. هدف از این مقاله، بررسی بازتاب آیین‌های مرتبط با زن- زمین در شعر معاصر فارسی است. برای این منظور، شعر چهار شاعر فمینیست که تمرکز بر اساطیر و آیین‌ها، مشخصۀ اصلی شعرشان است، گزینش و ارزیابی شده است. این تحقیق، بر این فرضیه بنا شده است که، آیین پرستش الهۀ مادر، به شعر امروز نیز رسیده و به شکل آمیختن زن و طبیعت در شعر معاصرباقی مانده‌است. ازآن‌جا که این آیین به جوامع مادرشاهی اختصاص داشته، طبیعی است که پرستش الهۀ مادر در تفکر فمنیست‌ها اهمیت بالایی دارد و در آرای خود به آن ارجاع می‌دهند. به همان نسبت شاعران زن، بویژه شاعران منتخب که گرایش به فمنیسم از مشخصه‌های عمومی شعرشان است نیز، قرابتی با موضوع احساس می‌کنند و پیوند بی‌واسطه و عمیق‌تری با زمین برقرارمی‌نمایند. همچنین، ظهور و بروز باور آمیختگی زن و زمین به دو شکل دیده می‌شود: گاه زمین ‌با زن‌ یا صفات‌ زنانه‌ای مانند آبستنی، عروسی، بکارت و... آمیخته‌ می‌شود، یا برعکس‌، وجود زن‌ با‌ زمین ادغام می‌گردد؛ یعنی گاه زمین‌، زن‌ است؛ گاه زن‌، زمین‌ است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3825_4cf6059fbd28ffed2967eb8f8712dae7.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Chamchehlosi: The Well-Giving Doll in Behbahan Folk Culture چمچلوسی: عروسک هِبه چاه در فرهنگ عامه مردم بهبهان 199 222 3866 10.22077/jcrl.2026.9554.1217 FA ناهید جعفری دهکردی استادیار گروه صنایع دستی، دانشکده هنر و علوم انسانی ، دانشگاه شهرکرد، شهرکرد، ایران. Journal Article 2025 06 04 Chamchehlosi is a traditional doll in the cultural heritage of Behbahan, crafted from simple materials such as laundry sticks, old fabrics, or burlap. During droughts, girls carried the doll and sang songs mimicking the sound of rain to request help from the community. Part of the offerings was given to the needy, while the rest was symbolically offered to water along with the doll. This study investigates the social, cultural, and religious significance of the Chamchehlosi doll and its role in connecting humans, nature, and water resources. Using a descriptive-analytical approach combining documentary and field research, it addresses the question: “What spiritual relationship exists between water resources and the Chamchehlosi doll in rain-requesting rituals, and how have these beliefs influenced daily life in Behbahan?” Findings reveal that the rain-requesting ceremony centered on the Chamchehlosi doll represents a fusion of ancient, ritualistic, and religious beliefs with cultural and social practices. Rooted in agricultural traditions and the role of women, the ritual uses the doll and its offering to water to create a symbolic link with nature and supernatural forces. The doll embodies collective need and the plea for blessings, while associated practices, such as spinning it by girls or invoking sacred figures, reinforce social cohesion and community participation. This symbolic gift reflects femininity, fertility, and the life cycle. Unlike violent sacrificial rituals, Chamchehlosi exemplifies a peaceful interaction between humans, nature, and the divine, facilitating the communal aspiration for rainfall in a culturally meaningful way. چمچلوسی عروسکی است در فرهنگ مردم بهبهان که از مواد ساده‌ای مانند چوب رختشور، پارچه‌های کهنه یا گونی ساخته می‌شد. در دوران خشکسالی، دخترکان با در دست داشتن این عروسک و خواندن ترانه‌هایی تقلیدی از صدای باران، از مردم درخواست کمک می‌کردند؛ بخشی از نذورات به نیازمندان داده می‌شد و بخش دیگر همراه با عروسک به آب هبه می‌شد. هدف این پژوهش بررسی معنای اجتماعی، فرهنگی و مذهبی عروسک چمچلوسی و نقش آن در ارتباط میان انسان، طبیعت و منابع آبی است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و ترکیب مطالعات اسنادی و میدانی به این سؤال پاسخ می‌دهد که: «چه ارتباط معنوی میان منابع آبی و عروسک چمچلوسی در فرآیند تمنای باران وجود دارد و این باورها چگونه در زندگی روزمره مردم بهبهان تأثیرگذار بوده‌اند؟» یافته‌ها نشان می‌دهند که مراسم باران‌خواهی بهبهان با محوریت عروسک چمچلوسی نمونه‌ای از هم‌آمیزی باورهای کهن، آیینی و دینی با ابعاد فرهنگی و اجتماعی است. این آیین، ریشه در سنت‌های باستانی و نقش زنان در کشاورزی دارد و از عروسک و هدیه آن به آب برای برقراری ارتباط نمادین با طبیعت و نیروهای ماورایی استفاده می‌کند. عروسک، نماد نیاز جمعی و تقاضای برکت است و آیین‌های همراه آن، مانند چرخاندن توسط دختران یا حضور شخصیت‌های مقدس، همبستگی اجتماعی و مشارکت جمعی را تقویت می‌کنند. این هدیه نمادین، بازتاب مادینگی، باروری و چرخه زندگی است و آیین چمچلوسی، برخلاف قربانی‌های خشونت‌آمیز، با روشی صلح‌آمیز تعامل انسان با طبیعت و نیروهای ماورایی و تحقق خواسته جمعی برای نزول باران را نشان می‌دهد. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3866_885144e1edc99fc1e092a3b8272d5782.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 Stuying the Reflection of common Rituals in the 9th century AH in the Nezam Qari Shirazi's Koliyt بررسی بازتاب آیین های رایج در قرن نهم هجری در کلیّات نظام قاری شیرازی 223 242 3867 10.22077/jcrl.2026.9002.1201 FA صدیقه پرویزی نیا دانش آموخته بخش تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز Journal Article 2025 08 13 Literary works are one of the most important sources for understanding Iranian culture and civilization. Nezam Qari Shirazi was one of the satirical poets and writers of the second half of the 9th century. His book Koliyat is an important source for understanding Iranian clothing and cultur.While describing clothes and textiles, Nezam Qari also presented a picture of the culture , rituals, and social customs of Iranian, which is useful in cultural and social studies.The present study, using a descriptive- analytical method and using library resources , examines the reflection of the rituals of the people of the time in the book Nezam Qari's Koliyat.The question of this research is what knowledge exists in Nezam Qari's book that can be used to understand the rituals and cultural conditions of Iran in the ninth century AH. In this research, the ritual information of Nezam Qari's book regarding clothing, Islamic customs, cleanliness, holidays, folk beliefs, martial etiquette, court customs, etc. has been examined.The findings of this research show that the unique information of Nezam Qari's book on rituals, cultural and social customs makes this literally work a valuable resource for researchers in the field of Iranian cultural and social history studies, especially in the field of ritual literature in the ninth century AH. آثار ادبی یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت فرهنگ و تمدن ایرانیان است. نظام قاری شیرازی از شاعران و نویسندگان طنزپرداز نیمه دوم قرن نهم هجری قمری بود. کتاب کلیات او یکی از منابع مهم برای شناخت پوشش و فرهنگ ایرانی ها است. نظام قاری هنگام توصیف البسه و منسوجات، تصویری نیز از فرهنگ، آیین ها و رسوم اجتماعی ایرانی‌ها ارایه کرده است که در مطالعات فرهنگی و اجتماعی سودمند است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بابه کارگیری منابع کتابخانه‌ای به بررسی بازتاب آیین‌های مردمان زمانه در کتاب کلیّات نظام قاری شیرازی می پردازد. این که چه آگاهی‌هایی در کلیّات نظام قاری وجود دارد که می‌تواند در شناخت آیین‌ها و اوضاع فرهنگی ایران در قرن نهم هجری مورد استفاده قرار گیرد، سؤال این پژوهش است. در این پژوهش اطلاعات آیینی کتاب نظام قاری در مورد پوشش، آداب اسلامی، پاکیزگی ، اعیاد، باورهای عامیانه، آداب رزم، رسوم درباری و ... بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد، اطلاعات کم‌نظیر کتاب نظام قاری در زمینه آیین‌ها و رسوم فرهنگی و اجتماعی موجب می‌شود، این اثر ادبی به یکی از منابع ارزشمند پژوهشگران در حوزه مطالعات تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران به خصوص در زمینه ادبیات آیینی در قرن نهم هجری قمری تبدیل شود. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3867_114c2c493cec4b64e5055854968d4b24.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 A Study of Lithographic Editions of Khavaran-nama by Ibn Hosam Khusfi بررسی نسخه‌های چاپ سنگی خاوران نامه ابن حسام خوسفی 243 270 3868 10.22077/jcrl.2025.8781.1193 FA علی نجف زاده استادیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند حمید پاکزاد کارشناس نسخ خطی و چاپ سنگی کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی Journal Article 2025 01 19 In addition to composing various types of poetry, Ibn Hosam Khusfi also authored an epic poem named Khavaran-nama. This work narrates the battles of Imam Ali (peace be upon him) and is influenced by Ferdowsi’s Shahnameh. The composition of this religious epic was completed in 730 AH and was illustrated during the Timurid era, with its manuscripts preserved to this day. With the advent of printing in Iran, Khavaran-nama was published multiple times as lithographic prints over the past two centuries. However, no prior research has been conducted on these editions and their characteristics. The book was lithographically printed several times during the Qajar era in Iran and India. This study aims to analyze the lithographic editions of Khavaran-nama, examining their content and features, and identifying the individuals and locations involved in their production. Conducted using a historical approach and library-based research, the study relied on lithographic editions housed in the Astan Quds Razavi Library and the National Library of Iran. The findings reveal that in Iran, starting in the early Qajar period, the poetry of Khavaran-nama was adapted into prose with a colloquial, storytelling style suitable for recitation in coffeehouses. This adaptation was first lithographically printed in 1275 AH., the book was printed more than 16 times in Tehran, Isfahan, and Bombay. In Iran, the original poetic version of Khavaran-nama was never lithographically printed; only its poetic editions were published in Lahore and Peshawar. Most lithographic prose editions were produced by the Khansari family, followed by Mohammad Ali Vaziri. ابن حسام خوسفی علاوه بر اشعار مختلف شعر حماسی نیز سرود که آن‌را خاوران‌نامه نامگذاری کرد. اشعاری درباره جنگ-های حضرت علی(ع) و متاثر از شاهنامه فردوسی سروده شد. سرودن این حماسه دینی در 730ق. به پایان رسید و در دوره تیموری مصور شد که نسخ خطی آن باقی مانده‌است. خاوران‌نامه با ورود صنعت چاپ به ایران طی دو قرن بارها به صورت چاپ سنگی منتشر شد. ولی تاکنون درباره این چاپ‌ها و ویژگی‌های آنها پژوهشی صورت نگرفته‌است. این کتاب از دوره قاجار چندین بار به صورت سنگی در ایران و هندوستان چاپ شد. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا چاپ‌های سنگی خاوران‌نامه را از نظر محتوا و ویژگی‌های آن مطالعه کند و مشخص سازد توسط چه کسانی و در کجا چاپ شده‌اند؟ این پژوهش به روش تاریخی با مطالعات کتابخانه‌ای براساس چاپ‌های سنگی موجود کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه ملی ایران انجام گرفت. نتیجه پژوهش نشان داد در ایران از اوایل دوره قاجار اشعار خاوران‌نامه به نثری با ادبیات قهوه‌خانه‌ای و عامیانه متناسب با نقالی برگردانده شده‌بود که از 1275ق. به صورت چاپ سنگی منتشر شد. بعد از آن طی یک قرن بیش از 16 بار در تهران، اصفهان و بمبئی چاپ شد. در ایران خاوران‌نامه منظوم چاپ نشده و تنها نسخه‌های شعر آن در لاهور و پیشاور منتشر شد‌ه‌است. یکی دیگر از ویژگی‌های‌ خاوران‌نامه‌های نثر مصور بودن آن است که توسط تصویرگران مختلفی با سبک قاجاری انجام گرفته ولی خاوران‌نامه‌های منظوم فاقد تصویر هستند. بیشتر چاپ‌های سنگی ایران توسط خوانساری‌ها و سپس محمدعلی وزیری انجام شده‌است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3868_1ac580245c8df174acd05e60c9662c27.pdf

دانشگاه بیرجند پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی 2980-776X 5 1 2026 03 21 A Reflection on the Foundation of Good and Evil in Myth in the Event of Ashura Based on the Study of the Book "Manzomeh Ashura" by Omid Majd. تأملی بر بنیاد نیکی و بدی اسطوره در واقعه عاشورا با تکیه بر بررسی کتاب «منظومه عاشورا» امید مجد 271 292 3869 10.22077/jcrl.2026.10211.1236 FA زهرا نوری دانش آموخته دوره دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه. پژوهشگر Journal Article 2025 10 07 In Iranian mythological beliefs, existence is based on the foundation of good and evil And is a constant war between the two forces of good and evil, The main motif of mythological stories is also based on this, and by aligning myth with history, historical events can be examined from this perspective and their place in the general culture of society can be analyzed. In this article, the event of Ashura and the conflict between Husayn ibn Ali and Yazid's army are examined based on the goodness and evil of the myth. This study was conducted by analyzing the book "Manzomeh Ashura" by Omid Majd using a descriptive-analytical method. The confrontation between the Imam and Yazid is seen in the components of the existence and creation of the two groups, family relationships and the behavior of the characters based on being good or bad, the debate between good and evil in the confrontation between Muslim ibn Aqil and Ibn Ziyad and the Imam's army and Yazid's army, and mourning for the Imam. In the analysis based on the foundation of goodness and evil of the myth, the results of the research show that Imam Hussein and his army faced Yazid's army with a good nature, and Yazid's actions with a bad nature and conflict with the Imam created the incident of Karbala. And finally, the Imam became a martyr, and in our religious culture, it is in line with mythological beliefs regarding the martyred god, . در باورهای اساطیری ایران، هستی‌ بر بنیاد نیکی و بدی استوار است و جدال همیشگی میان دو نیروی خیر و شر وجود دارد، بن‌مایه اصلی داستان‌های اساطیری نیز بر این بنیاد است و در تطابق اسطوره با تاریخ، وقایع تاریخی را می‌توان از این منظر مورد مداقه قرار داد و جایگاه آن را در فرهنگ عمومی جامعه تحلیل نمود. در این مقاله واقعه عاشورا و جدال میان امام حسین(ع) با یزیدیان بر بنیاد نیکی و بدی اسطوره بررسی شده است، این بررسی با تحلیل کتاب «منظومه عاشورا» امید مجد به روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است. تقابل امام با نیروی یزید، در مؤلفه‌های هستی پذیری و آفرینش دو گروه، روابط خویشاوندی و رفتار شخصیت‌ها بر بنیاد نیک یا بد بودن، جدال نیکی و بدی در رویارویی مسلم بن عقیل با ابن زیاد و لشکر امام و سپاه یزید و عزاداری برای امام دیده می-شود. در تحلیل بر مبنای بنیاد نیکی و بدی اسطوره، نتایج تحقیق نشان می‌دهد، امام حسین(ع) و یارانش با ذات نیک در مقابل یزیدیان قرار گرفتند و عملکرد یزیدیان با ذات بد و جدال با امام واقعه کربلا را ایجاد کرد و سرانجام امام با مظلومیت شهید گشت و در فرهنگ دینی ما در همسویی با باورهای اساطیری در ارتباط با ایزد شهید شونده و نمونه داستانی آن سوگ سیاوش قابل تفسیر است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3869_52093c574692886879fe816dc4ca7ef0.pdf