دانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923The Semiotics of Ritual in Jalal Al-e Ahmad’s Minarets and the Sky: A Cultural Psychological Perspectiveنشانه‌شناسیِ آیینیِ داستان گلدسته‌ها و فلکِ آل احمد با تکیه بر مولفه‌های روانشناسیِ فرهنگی122426810.22077/jcrl.2026.9502.1215FAعلیرضانبی لواستاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران0000-0002-1562-9747Journal Article20251030This article examines Jalal Al-e Ahmad’s story, <em>Minarets and the Sky</em>, through the integrated lenses of ritual semiotics and cultural psychology. Moving beyond conventional semiotic analysis, this study focuses on decoding signs and codes deeply embedded in ritualistic and religious frameworks. The analysis begins by deconstructing the story’s ritual sign system, specifically its visual, auditory, behavioral and linguistic codes. It then evaluates the narrative's symbolic, rhetorical, social, cognitive, and emotional functions, while mapping the vertical, horizontal, and internal communicative actions present in the text. Throughout, concepts from cultural psychology are applied to contextualize these elements and provide a deeper interpretation of the narrative structure. Utilizing a descriptive-analytical methodology rooted in library research, this study argues that <em>Minarets and the Sky</em> transcends the boundaries of a simple narrative or memoir. The findings suggest that the text contains complex, latent dimensions that demand a nuanced reading. Ultimately, the story appears to reflect pivotal shifts in Al-e Ahmad’s spiritual, ideological, and political outlook, transformations corroborated by both biographical accounts and the author’s own reflections.در این مقاله به داستان گلدسته‌ها و فلک جلال آل‌احمد از منظر نشانه‌شناسیِ آیینی و مولفه‌های روانشناسی فرهنگی نگریسته شده است، تفاوت این شیوه با نشانه‌شناسی مرسوم، در آن است که بیشتر بر دریافت رمزگان و نشانه‌های متأثر از آیین و دین تمرکز یافته است. برای این هدف ضمن بررسی نظام نشانه‌ایِ آیینی داستان گلدسته‌ها و فلک به رمزگان دیداری، شنیداری، کنشی و زبانی پرداخته شده، سپس کارکردهای نمادین، بلاغی، اجتماعی، شناختی و عاطفی داستان بررسی شده و در پایان کنش‌های ارتباطی عمودی، افقی و درونی داستان تبیین شده است و در لابه‌لای مباحث از مولفه‌های روانشناسی فرهنگی بهره گرفته شده است. پژوهش حاضر به شیوة توصیفی و تحلیلی، مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از نشانه‌شناسی و روانشناسی فرهنگی سامان یافته است. این پژوهش نشان می‌دهد که داستان گلدسته‌ها و فلک فراتر از روایتگری ظاهری و بیان یک خاطرۀ معمولی است و باید با ژرف‌نگری و دقت، به زوایایی درونی و پنهان آن پی برد. چه بسا این داستان به تغییر احوال روحی و عقیدتی و سیاسی جلال ناظر باشد که بعضا در شرح حال او و از سوی خود جلال نیز به این تغییر و تحول اشاره شده است.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4268_f0f6cc51dacebe556699ccb45e2d43a8.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Revenge Ritual in Ancient Iran and Its Representation in Ayadgar-i Zariranآیین انتقام در ایران باستان و بازنمود آن در یادگار زریران2338360010.22077/jcrl.2025.7420.1115FAحسندلبریعضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری0000-0003-4811-0009فاطمهکرامتیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری- سبزوار- ایران0000-0003-4811-0009Journal Article20240512The sense of revenge and vengeance is a vital principle embedded in all human beings and even in some animals. Although revenge is generally viewed negatively in contemporary societies, it has historically been regarded as a commendable and valued act within specific contexts and national traditions. The tradition of vengeance in Iranian myths and epics possesses a symbolic foundation, reflecting struggles against enemies of religion, cultural values, and the homeland. One of the most significant Iranian epics in which revenge is considered a sacred act is <em>Ayadgar-i Zariran</em> (The Memorial of Zarir). This work emphasizes that, in order to preserve the homeland, religion, sovereignty, national honor, and to punish enemies, blood revenge must be taken. Accordingly, Bastur, the son of Zarir, avenges his father’s death by killing Biderafsh with the assistance of his companions. This study employs a descriptive-analytical method to examine the ritual of revenge in ancient Iran. It first investigates the motivations for vengeance and the methods of revenge-taking in Iranian epics and then analyzes the reflection of this tradition in <em>Ayadgar-i Zariran</em>. The findings demonstrate that the ritual of revenge in Iranian myths and epics was practiced with various personal and social motivations. In the story of Zarir, revenge is primarily social in nature, aimed at retribution and punishing the enemy, and it is most often carried out on the battlefield.حس انتقام‌جویی و کین‌خواهی، اصلی حیاتی است که در وجود همۀ انسان‌ها و حتی برخی حیوانات به ودیعه نهاده‌شده است. هرچند امروزه نگرشی غیر مثبت به انتقام در میان مردم دیده‌می‌شود؛ اما به صورت مصداقی و در آیین‌های ملی، همواره این امر، عملی ممدوح و پسندیده بوده‌است. آیین کین‌خواهی در اسطوره ها و حماسه‌های ایران، بنیادی نمادگونه دارد که از نبرد با دشمنان دین و آیین و مرزهای میهن، حکایت می‌کند. یکی از مهم‌ترین حماسه‌های ایرانی که در آن، انتقام امری واجد قداست تلقی شده‌است، کتاب «یادگار زریران» است. در این کتاب تأکید شده است که برای نگهداشت مرز و بوم، دین، تاج و تخت، غیرت ملی و مجازات کردن دشمن باید انتقام خون گرفته شود و برهمین اساس بستور، فرزند زریر به کمک اطرافیانش انتقام خون پدرش را از بیدرفش می-گیرد. در این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی به بررسی آیین انتقام در ایران باستان پرداخته شده و سپس انگیزه‌های انتقام‌جویی و روش‌های انتقام‌گیری در حماسه‌های ایران بررسی شده است و در پایان، انعکاس این آیین در یادگار زریران مورد بحث قرار گرفته و این دستاورد حاصل شده‌است که آیین انتقام در اساطیر و حماسه‌های ایران با انگیزه های مختلف شخصی یا اجتماعی، صورت می‌گرفته است که در داستان زریر، نوع انتقام از نوع اجتماعی و با هدف قصاص و مجازات دشمن و غالبا در میدان جنگ بوده استhttps://jcrl.birjand.ac.ir/article_3600_8d7628dd7a710c8638dbd22d4421ee46.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Analyzing the Reconstruction of the Sacrificial Ritual in Sacred Defense Poetry: A Reading of Iranian-Islamic Paradigms and the Culture of Martyrdomتحلیل بازتولید آیین قربانی در شعر دفاع مقدس: بازخوانی الگوهای ایرانی-اسلامی و فرهنگ شهادت3966426310.22077/jcrl.2026.10024.1234FAسید علیسراجگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه نیشابور0000-0001-5851-0933سید زکریامحمودی رجااستادیار، گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.0000-0003-4350-1916Journal Article20251007Literature, as a cultural institution, plays a central role in organizing collective memory and shaping social identities. In times of crisis, such as war, its role in creating and legitimizing narratives becomes even stronger. This study aims to explain the symbolic processes and mechanisms through which the ritual of sacrifice is reproduced in the poetry of leading Sacred Defense poets. The main research question is how Sacred Defense poetry reinterprets and reconstructs patterns and symbols of sacrifice through the combination of national myths, mystical teachings, and religious signs. It also examines how this reproduction influences symbolic capital, collective identity, and the contemporary value system. In addition, the study explores the symbolic and narrative structures through which the ritual of sacrifice is reproduced and legitimized as a cultural and identity-forming construct in Sacred Defense poetry. The research uses qualitative content analysis within the framework of cultural reproduction and is based on selected poetic texts. The findings show that the reproduction of the ritual of sacrifice occurs in three main ways. First, national myths and religious narratives are blended and reorganized, making resistance appear natural and ritualized. Second, traditional mystical teachings are transformed into a form of practical mysticism of martyrdom, in which the individual experience of self-annihilation is turned into a collective act of sacrifice. Third, narrative and symbolic links to the culture of Ashura and Qur’anic verses provide religious legitimacy and moral authority for the ideal of martyrdom. These processes lead to changes in meaning, the formation of new cultural dispositions, and the sacralization of military struggle. As a result, Sacred Defense poetry functions as a socio-cultural construct that transforms the culture of martyrdom into a form of collective symbolic and psychological capital and strengthens the reproduction of the prevailing political and value-based order.ادبیات به‌عنوان نهاد فرهنگی در سامان‌دهی حافظۀ جمعی و شکل‌دهی هویت‌های اجتماعی نقش محوری دارد؛ در شرایط بحران مانند جنگ، کارکرد روایت‌سازی و مشروع‌سازی آن تقویت می‌شود. هدف این پژوهش تبیین فرآیندها و سازکارهای نمادین بازتولید آیینِ قربانی در شعر شاعران شاخص دفاع مقدس است. مسأله پژوهش این است که چگونه شعر دفاع مقدس الگوها و نمادهای قربانی را از طریق تلفیق اسطوره‌های ملی، آموزه‌های عرفانی و نشانه‌های دینی بازخوانی و بازمعنا می‌کند و این بازتولید چه تأثیراتی بر سرمایۀ نمادین، هویت جمعی و نظمِ ارزشی معاصر دارد؟ از طریق چه ساختارهای نمادین و روایی آیینِ قربانی در شعر دفاع مقدس به‌عنوان سازه‌ای هویتی–فرهنگی بازتولید و مشروعیت‌بخشی می‌شود؟ روش پژوهش تحلیل محتوای کیفی در چارچوب بازتولید فرهنگی برمبنای نمونه‌هایی از اشعار منتخب است. یافته‌ها نشان می‌دهد بازتولید آیینِ قربانی در سه محور رخ می‌دهد: 1. هم‌آمیزی و بازآرایی اسطوره‌های ملی و روایت‌های دینی که مقاومت را طبیعی و آیینی می‌سازد؛ 2. تبدیل آموزه‌های عرفان سنتی به «عرفانِ شهادتیِ عملی» که تجربه فردیِ فنا را به کنش جمعیِ فداکاری بدل می‌کند؛ 3. پیوند روایی و نشانه‌ای با فرهنگ عاشورا و آیات قرآنی که مشروعیت دینی و سرمایه اخلاقی برای شهادت‌طلبی فراهم می‌آورد. این فرایندها به تغییر معانی، شکل‌گیری عادت‌واره‌های فرهنگی جدید و قدسی‌سازی رزمندگی می‌انجامند. نتیجتاً شعر دفاع مقدس به‌عنوان سازه‌ای فرهنگی- اجتماعی، فرهنگِ شهادت را به سرمایه نمادین و روان‌شناختی جمعی تبدیل کرده و بازتولید نظم سیاسی- ارزشی را تقویت می‌کند.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4263_33dd6dba1d56e826aac1cbf23cdcca87.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Astronomical and Calendar Beliefs in the Material Folklore of the Kormanj Nomads of North Khorasanباورهای نجومی و تقویمی در فولکلور مادّی عشایر کرمانج خراسان شمالی6790426210.22077/jcrl.2026.9652.1221FAامیدوحدانی فردانشیار گروه آموزشی زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران0000-0002-6981-6548Journal Article20251017This study aims to identify and examine astronomical knowledge, as well as its use and influence in the life and society of the Kormanj nomads of North Khorasan. The research was conducted using both fieldwork and library-based methods. The folk beliefs common among Kormanj nomads regarding celestial bodies are classified into four categories: beliefs related to the Moon, beliefs related to stars, beliefs related to constellations, and calendar-related beliefs. The findings show that the Kormanj nomads lived within a framework of traditional, non-scientific beliefs and were strongly convinced of their validity in managing different aspects of nomadic life. Most of these beliefs reflect ideas that people in the past held about stars, celestial bodies, and their effects on nomadic life and natural phenomena. The nomads adapted these beliefs to their daily lives. Some of the astronomical beliefs of this community, although mixed with superstition, have roots in the ideas and worldviews of ancient societies, while others have a scientific basis. In addition, some of the astronomical beliefs common among the Kormanj nomads originate from Iranian mythological traditions and religious systems such as Zurvanism, Mithraism, and Zoroastrianism.یکی از عمده‌ترین عوامل به وجود آمدن تمدن در هر منطقه توجه به فرهنگ عامه آن است. فرهنگ عامه، عقاید، افکار و رفتار مردم در مواجهه با زندگی است که به صورت تجربی در سالیان دراز انسان جهت حل مشکلات خود و بر پایۀ تجربیات گذشتگان به دست آورده است. این فرهنگ با بررسی شیوۀ تعامل و تطابق بشر با محیط، جایگاه ویژه‌ای دارد. یکی از وجوه مباحث مردم‌شناسی در شناخت فرهنگ جوامع عشایری و روستایی بررسی دانش بومی و شیوه‌های انطباق آنها با محیط، طبیعت، رفع نیازهای زیستی و غیرزیستی است. پژوهش حاضر با هدف آشنایی و شناسایی اطلاعات مربوط به ستاره‌شناسی و کاربرد و تأثیر آن در زندگی و جامعۀ عشایر کرمانج خراسان شمالی است که با روش میدانی و کتابخانه‌ای نگارش یافته است. منطقۀ مورد بررسی این پژوهش افراد بومی به خصوص چادرنشین‌ها و افراد سالخورده است. نتیجۀ پژوهش علاوه بر فهرست کردن انواع ستاره‌ها بر اساس نام‌های محلّی و تأثیر آن در زندگی صحرانشینی عشایر قوم مذکور، مشخّص شدن برخی از باورهای مربوط به ستاره‌شناسی است که آمیزه‌ای از خرافه بوده و برخی نیز دارای پشتوانۀ علمی است که نتیجۀ افکار و عقاید مردم عصر حاضر و قبل از خود است. در هر صورت استفاده و به کارگیری از این باورهای نجومی قرن‌ها قبل از آنان نیز وجود داشته و عشایر کرمانج به آنها معتقد هستند. از گذشته تا به امروز قوم کرمانج خراسان شمالی اعتقاد به باورهای مربوط به ستاره‌های ترازو میزان، شکارچی، دنباله‌دار و...، طالع سعد و نحس و تأثیر آن بر زندگی بوده‌اند.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4262_5d0cb12f8c9ad6845110317afc6e2183.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Analysis of Epic and Mythological Imagery in the Divan of Khwaju Kermaniتحلیل تصویرسازی‌های حماسی و اسطوره‌ای دیوان خواجوی کرمانی91116427010.22077/jcrl.2026.10487.1248FAوحیدمبارکعضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه رازی0000-0002-8696-6564Journal Article20251114Imagery is the use of language beyond its ordinary form through rhetorical and literary devices. It elevates speech above everyday expression, creating surprise, wonder, or a particular emotional effect, while also conveying deeper and broader meanings. Because of its brevity, reliance on shared background knowledge, and its ability to create a common context between the writer and the reader, allusion is an effective literary device for producing vivid and striking images. Its multiple layers of meaning make poetry more expressive and allow readers to arrive at different and lasting interpretations. Using a descriptive-analytical approach, this study is based on library research and qualitative data analysis. It examines the image-making allusions in the Divan of Khwaju Kermani, analyzing how epic and mythological elements are represented in his allusive imagery, the features and techniques through which they are expressed, and their impact on his poetry. The study assumes that allusion plays an important role in the content and rhetoric of Khwaju’s collection of poetry (Divan). The findings show that, among epic themes, Khwaju most frequently refers to the stories of Rostam, Zal, and Siyavash. In terms of frequency, these image-making allusions rank second only to religious allusions and the stories of the prophets. In addition, Khwaju not only portrays his patrons as superior to epic heroes and blends the characteristics of different figures together, but also connects them with Semitic narratives. In some cases, he combines epic allusions with double meaning or uses them in ways that differ from the original stories, which is one of the distinctive features of his poetic style.تصویرسازی، کاربرد فراتر از هنجار زبان به یاری ابزارهای آرایشی کلام و فرابردن سخن از محدودة عادی کلام است چنانکه سبب حیرت و شگفتی یا سبب ایجاد عاطفه‌ای خاص گردد و در فحوای خویش، باعث فهمی فراگیر و نهان از سخن گردد. تلمیح به دلیل ایجاز ویژه و داشتن دانش زمینه‌ای و ایجاد بافت و زمینة مشترک بین نویسنده و خواننده، و به یاری آرایه‌های ادبی می‌تواند تصویرها را شگفت‌انگیز و درخشان کند و با گسترة چند معنایی خودش، سخن را موثر و دریافت‌ها را به فراخور اندیشه‌ها متعدد و پایدار نماید. این جستار توصیفی-تحلیلی با روش مطالعة کتابخانه‌ای و تحلیل کیفی داده‌ها، تلمیح‌های تصویرساز خواجوی کرمانی را دیوانش واکاوی می‌کند و به این پرسش پاسخ می‌دهد که عناصر حماسی و اسطوره‌ای چگونه و با چه عناصر و ویژگی‌هایی در تصویرهای تلمیحی خواجو آمده‌اند و چه تاثیری بر شعر او گذاشته‌اند؟ فرض بر این است که تلمیح در بلاغت محتوایی دیوان خواجو نقش دارد و یافته‌ها نشان می‌دهد که خواجو از میان عناصر حماسی به داستان رستم، زال و سیاوش توجه بیش‌تری داشته و این تلمیحات تصویرساز از نظر بسامدی در رتبة دوم پس از تلمیحات دینی و قصص انبیا قرار دارد. ضمن اینکه خواجو، جدای از برتری دادن ممدوح بر قهرمانان حماسی و در آمیختن شخصیت‌ها با یکدیگر (خسرو فریدون‌فر، آصف جم مراتب، رستم کاووس رتبت) و تطبیق آنها با داستان‌های سامی، گاهی بنیاد تلمیح حماسی را همراه با ایهام و یا مخالف با اصل داستان می‌آورد که از ویژگی‌های خاص تلمیحات خواجو به حساب می‌آید.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4270_39b8f721582654655a6999aabe905204.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Rare Words and Expressions in the Khavaran-nameh and the Role of a Critical Edition in Improving Persian Lexicographyنوادر لغات و ترکیبات خاوراننامه و نقش متن منقّح در ارتقای فرهنگ‌نگاری فارسی (به انضمام معرفی و گزارش تصحیح جدید خاوراننامه)117142426610.22077/jcrl.2026.10604.1251FAفرزادقائمیدانشیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد0000-0003-0633-6894Journal Article20251230A critical edition based on a comprehensive examination of all available manuscripts, with the aim of identifying the more difficult reading and conducting a critical stylistic analysis, plays a vital role in recovering the authentic and unmodernized language of a literary text. Khavaran-nameh, one of the greatest Persian epic poems, has long lacked a critical edition despite its literary significance. Its considerable length, the wide variety of surviving manuscripts, and its unfamiliar narrative derived from the oral tradition of the manaqibi storytellers have all contributed to the delay in producing a reliable critical text. The present author has completed a new critical edition of the poem over the course of a ten-year project. For the first time, this edition is based on the examination of all known manuscripts worldwide, the selection of approximately thirty superior witnesses, and the use of fifteen carefully chosen manuscripts in the editorial process. This edition has restored numerous rare words and expressions that had generally been replaced by simpler or vocalized equivalents in previous non-critical editions. These restored lexical items provide valuable new evidence for Persian lexicography. This article surveys a selection of the most significant examples recovered through the new edition of Khavaran-nameh and analyzes them in comparison with major Persian lexicographical sources.وجود یک تصحیح مبتنی بر رویکرد انتقادی ، نقش مهمی در دستیابی به صورت اصیل و ساده‌سازی نشدة زبان متن ادبی دارد. خاوراننامه یکی از برترین منظومه‌های حماسی زبان فارسی است که حجم بالا، تنوع نسخ و داستان ناآشنای مأخوذ از فرهنگ شفاهی طبقة مناقبیون باعث شده، با وجود اهمیت متن، انتشار نسخة انتقادی آن را تا امروز به تأخیر افگنده‌است. نگارندة این جستار، تصحیح جدیدی از منظومه را در یک دوره ده‌ساله انجام داده‌است که برای اولین بار مبتنی بر بررسی تمام نسخ اثر در جهان، انتخاب حدود 30 نسخة برتر و استفاده از 15 نسخة منتخب در فرایند تصحیح است. به مدد این تصحیح بسیاری از نوادر لغات و ترکیبات متن که در ویرایش‌های غیرانتقادی عمدتاً با لغات ساده یا مشکول جایگزین شده بودند، احیا شده‌اند که داده‌های جدیدی برای فرهنگ‌های فارسی خواهند بود. این مقاله مروری بر نمونه‌هایی از بهترین موارد مرتبط با این هدف است که از تصحیح جدید خاوراننامه استخراج و در قیاس با منابع لغوی فارسی تحلیل شده است.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4266_0e139b17a92b2df7d6c3c840e51465fe.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Rare Words and Expressions in the Khavaran-nameh and the Role of a Critical Edition in Improving Persian Lexicographyمؤلفه‌های اخلاق و تربیت در سروده‌های ابن حُسام خوسفی و سیّد رضی143160426110.22077/jcrl.2026.8952.1198FAاحمدلامعی گیوزبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند0000-0002-5597-8896سمیهاقبالی نسبکارشناس ارشد ادبیات تطبیقی دانشگاه بیرجند، ایرانJournal Article20250304A critical edition based on a comprehensive examination of all available manuscripts, with the aim of identifying the more difficult reading and conducting a critical stylistic analysis, plays a vital role in recovering the authentic and unmodernized language of a literary text. Khavaran-nameh, one of the greatest Persian epic poems, has long lacked a critical edition despite its literary significance. Its considerable length, the wide variety of surviving manuscripts, and its unfamiliar narrative derived from the oral tradition of the manaqibi storytellers have all contributed to the delay in producing a reliable critical text. The present author has completed a new critical edition of the poem over the course of a ten-year project. For the first time, this edition is based on the examination of all known manuscripts worldwide, the selection of approximately thirty superior witnesses, and the use of fifteen carefully chosen manuscripts in the editorial process. This edition has restored numerous rare words and expressions that had generally been replaced by simpler or vocalized equivalents in previous non-critical editions. These restored lexical items provide valuable new evidence for Persian lexicography. This article surveys a selection of the most significant examples recovered through the new edition of Khavaran-nameh and analyzes them in comparison with major Persian lexicographical sources.مقوله اخلاق و تربیت، از اصول محوری زندگی اسلامی، به ویژه در عصر حاضر، اهمیّتی بسزا دارد. ادیبان و اندیشمندان این حوزه، ضمن تبیین جایگاه مهم اخلاق، پیوسته توجّه بشر را به سوی فضایل اخلاقی، هدایت نموده‌اند. اشعار ابن حسام خوسفی و سیّد رضی، نمونه‌هایی غنی در ادب فارسی و عربی است. این شاعران، از چهره‌های بنام و شاخص هستند که در زندگی پربار خود از آموزه‌های ناب اسلام و سبک زندگی ائمة اطهار (ع)، بسیار تأثیر پذیرفته‌اند. آنها از تبار عالمان و اولیاء دین اسلام بوده‌اند و ارادت خاص آنها به سیره ائمة اطهار (ع) وصف‌ناشدنی است. آنها با ترویج ارزش‌های اخلاقی و مضامین تربیتی، در ادبیّات زمانة خود، تحوّلی چشمگیر ایجاد نموده‌اند. ابن حسام؛ شاعر حماسه‌‌سرای شیعی مذهب قرن نهم، همواره بر مفاهیم اخلاقی و اهمیّت تربیت انسانی و اجتماعی در اشعارش تأکید داشته است. سیّد رضی، ادیب و شاعر مشهور و بزرگ شیعه، در سروده‌های خود، آموزه‌های اخلاقی و تربیتی متنوّعی را ذکر نموده است. جستار حاضر به روش تحلیلی- تطبیقی به بررسی مؤلفه‌های اخلاقی- تربیتی در اشعار ابن حسام خوسفی و سیّد رضی پرداخته است. توصیف شجاعت، تواضع و فروتنی، بردباری در مواجهة با امورات زندگی، ایثار و فداکاری، اهمیّت معرفت و شناخت در راه حق تعالی، ساده‌زیستی و قناعت، موضوعاتی درخور توجّه و تأمل است که در کنار بایدها و نبایدهای اخلاقی مورد نظر دو شاعر بوده است با این تفاوت که به نظر می‌رسد، سیّدرضی در سروده‌هایش به بیان تمثیلی موازین اخلاقی بیشتر توجّه نشان داشته است.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4261_13384ffc9d8bdb21c53c6f72d46f7866.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923A Study of the Ceremonial Functions of the Army and Military Affairs in Tarikh-i Bayhaqiبررسی و تحلیل کارکردهای تشریفاتی لشکر و امور نظامی در تاریخ بیهقی161182426410.22077/jcrl.2026.10281.1238FAحامدشمسگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده علوم پایه، دانشگاه علوم و فنون هوایی شهید ستاری - تهران - ایران0000-0003-0182-969Xحسینعلیقلیزادهاستادیار زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی، تهران، ایران.0000-0002-7018-7240Journal Article20260115In Tarikh-i Bayhaqi (i.e., History of Bayhaqi) the military forces played an important role not only in fighting enemies and carrying out offensive and defensive operations, but also in political and ceremonial affairs. These functions were associated with specific purposes and messages and were carried out through particular rituals and ceremonial practices. Understanding these rituals and their instruments is essential for gaining a better knowledge of the history and culture of Iran during the Ghaznavid period. To achieve this goal, this study examines the ceremonial functions of the army and military affairs in <em>Tarikh-i Bayhaqi</em>. The research uses a descriptive-analytical method based on library sources and note-taking from textual evidence. Although the overall approach is qualitative and inductive, frequency counts and quantitative methods are also employed where required. The findings show that most military ceremonies described in <em>Tarikh-i Bayhaqi</em> are related to the bestowal of robes of honor, the appointment of military officials, and military inspection ceremonies. These events are described in considerable detail throughout the text. The most important military positions mentioned in political and military ceremonies are the royal slave corps and the commanders of the army. In addition, special military instruments and sound-producing devices were used in various court ceremonies. Some of these, such as the <em>angoshtvāneh</em> (finger guard) and the trumpet, served mainly ceremonial rather than military purposes in the text.نیروهای نظامی در تاریخ بیهقی به‌جز جنگ با دشمن و اجرای عملیات آفندی و پدافندی، در انجام امور سیاسی و تشریفاتی نیز نقش پررنگی ایفا می‌کردند. این نقش‌ها با اهداف و پیام‌های مشخص و با آیین‌ها و ابزارهای ویژه‌ای همراه است. بی‌شک شناختن این آیین‌ها و ابزارهای آن، برای آگاهی نسبت‌به تاریخ و فرهنگ ایرانِ عصر غزنوی اهمیت دارد. به منظور دستیابی به این شناخت، در این جستار، کارکردهای تشریفاتی لشکر و امور نظامی در تاریخ بیهقی بررسی می‌شود.<br>روش تحقیق در این جستار، روش توصیفی-تحلیلی، با ابزار کتابخانه‌ای و برگه‌نویسی مبتنی بر شواهد متنی است. باوجودآنکه روش کلی جستار، مبتنی بر استقرا و توصیف کیفی است، در برخی موارد از روش‌های بسامدی و کمّی نیز به‌اقتضای نیاز پژوهش استفاده شده است.<br>براساس یافته‌های این پژوهش، بیشتر تشریفات نظامی در تاریخ بیهقی، مربوط به آیین‌های خلعت‌بخشی و انتصاب نظامیان، و مراسم و آیین‌های سان دیدن است. این مراسم با جزئیات در متن موردمطالعه وصف شده است. در تاریخ بیهقی مهم‌ترین مناصب نظامی که در تشریفات سیاسی و نظامی از آن سخن گفته شده است، مربوط به غلامان سرایی و سپاهسالاران است. همچنین در مراسم مختلف دربار از ابزارهای و صداسازهای نظامی خاصی استفاده می‌شد که برخی از آنها مثل «انگشتوانه» و «بوق» در این متن عمدتاً جنبۀ تشریفاتی دارد.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4264_dc49dfebb0b00fd44aeff5c60cc1f825.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Representation of Resistance in Religious Ritual Poetry after Operation Al-Aqsa Storm: A Case Study of the Ayin-e Hosseini Religious Gathering in Tehranبازنمایی مقاومت در اشعار آیینی پس از طوفان الاقصی (مورد مطالعه: هیئت آیین حسینی شهر تهران)183208427110.22077/jcrl.2026.10446.1244FAزهراشهبازیدانشگاه جامع امام حسین(ع)0009-0003-3428-7038Journal Article20260108This study aims to investigate and analyze the representation of the concept of resistance in the poems performed by the Ayin-e Hosseini religious mourning ceremony after the event of Operation Al-Aqsa Storm. Adopting a qualitative approach and thematic analysis method, the research is based on the collection and examination of the texts of poems and elegies performed in this ceremony. The data were analyzed through three levels of coding: basic themes, organizing themes, and global themes. The findings indicate that the ritual poems of the Ayin-e Hosseini ceremony represent a network of meanings, the most significant of which include the historical connection between Ashura and contemporary resistance, reliance on Qur’anic themes and the religious legitimation of resistance, martyr-centered narratives and hero-making, Palestine-centered discourse, and eschatological hope. The metaphorical, epic, and the specific language of these poems plays a crucial role in transforming the emotion of mourning into an identity-based and resistance-oriented action among the audience. By integrating Ashura-related themes with Islamic resistance discourse, these poems guide the audience beyond mere mourning toward active participation in the field of resistance narratives. The analysis demonstrates that this ceremony is not merely a ritual institution but also an agent that contributes to consolidating and expanding representations of resistance in the contemporary cultural sphere through the production and circulation of such texts. Accordingly, ritual poetry in the Ayin-e Hosseini ceremony functions as a collective medium for reconstructing and representing the meaning of resistance through the frameworks of ritual and emotion.پژوهش حاضر با هدف واکاوی و بررسی بازنمایی مفهوم «مقاومت» در اشعار آیینی هیئت آیین حسینی تهران، پس از رویداد «طوفان الاقصی»، انجام شده است. این تحقیق با رویکرد کیفی و روش تحلیل مضمون، بر پایه گردآوری و بررسی متون اشعار و نوحه‌ها این هیئت شکل گرفته است. داده‌ها پس از کدگذاری در سه سطح مضامین پایه، سازمان‌دهنده و فراگیر تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد اشعار آیینی هیئت آیین حسینی، شبکه‌ای از معانی را بازنمایی می‌کنند که مهم‌ترین آنها پیوند تاریخی عاشورا با مقاومت معاصر، تکیه بر مضامین قرآنی و مشروعیت‌بخشی دینی به مقاومت، شهیدمحوری و قهرمان‌سازی، مظلومیت‌گرایی، فلسطین‌محوری و امید آخرالزمانی است. زبان استعاری، حماسی و رجزگونه در این اشعار، نقشی اساسی در تبدیل عاطفه سوگ به کنش هویتی و مقاومت‌محور ایفا می‌کند. اشعار، با تلفیق مضامین عاشورایی و بازنمایی مقاومت اسلامی، مخاطب را از سطح سوگواری صرف به کنشگری در میدان روایت مقاومت سوق می‌دهند. تحلیل‌ها نشان می‌دهد هیئت آیین حسینی نه تنها یک نهاد آیینی، بلکه کنشگری فرهنگی-رسانه‌ای است که از طریق تولید و بازنمایی این متون، در تثبیت و گسترش بازنمایی مقاومت در فضای فرهنگی معاصر سهم دارد. بر این اساس، شعر آیینی در هیئت به رسانه‌ای جمعی برای بازآفرینی و بازنمایی معنای مقاومت در قالب آیین و احساس بدل می‌شود.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4271_05128e44e27c36bdba71221bfccf735d.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Content Analysis of Forty Contemporary Ta'ziyeh Plays about Imam Ali (The Case of Gholamali Nadalizadeh’s Poetry)تحلیل محتوایی چهل مجلس تعزیۀ علوی معاصر (سروده‌های غلامعلی نادعلی‌زاده متخلص به نادی)209228426510.22077/jcrl.2026.10389.1246FAمسلمنادعلی زادهگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین المللی اهل بیت(ع)، تهران، ایران.0000-0002-3545-4083فاطمهحیدرزادهفارغ التحصیل کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بین المللی اهل بیتJournal Article20260110Ta’ziyeh, the most important form of Shi'i ritual drama, reflects the religious beliefs, emotions, and spiritual worldview of the Iranian people through a distinctive theatrical tradition. Although the central focus of Ta'ziyeh is the tragedy of Karbala and the martyrdom of Imam Husayn (PBUH), the historical development of this dramatic form has also incorporated the lives and virtues of the other Imams. Among them, Imam Ali (PBUH) occupies a distinguished position, and the representation of his character has evolved into a rich ritual and dramatic tradition. This study aims to analyze the content of Alavid Ta’ziyeh plays through an examination and classification of forty Ta'ziyeh scripts composed by Nadi Damghani, the Poet Laureate of Ta’ziyeh. The plays are analyzed according to three principal dimensions: theme, historical period, and characterization. Given Nadi’s prominent status among Ta'ziyeh playwrights, the analysis of his works provides valuable insight into the dominant features of this dramatic tradition. The research adopts a descriptive-analytical approach based on library research and the examination of both printed and manuscript Ta’ziyeh texts. The findings indicate that Imam Ali's portrayal in Nadi's works is predominantly shaped by heroic, religious, and miraculous characteristics, while comparatively less attention is devoted to his ethical, educational, and mystical dimensions. Moreover, the greatest number of plays focuses on the periods of the Prophet's lifetime and Imam Ali’s caliphate, both of which offer greater dramatic potential. In terms of characterization, Imam Ali is presented primarily as the principal protagonist and a heroic agent of action. The study concludes that Alavid Ta'ziyeh reflects the close relationship between Shi'i belief and ritual performance, embodying the devotional community's enduring need to preserve and perpetuate the Alavid ideal through artistic expression.تعزیه آیینی ایرانی‌شیعی است که وقایع زندگی شخصیت‌های بزرگ دینی را به نمایش درمی‌آورد. مجالس تعزیه بیشتر مختص به بیان وقایع مربوط به عاشورا و امام حسین بوده‌اند، اما در فرآیند گسترش تعزیه، حوادث تاریخی مربوط به دیگر پیامبران، امامان، امامزادگان، اصحاب، علما و پادشاهان نیز به‌تدریج به نمایش درآمده‌اند؛ هرچند محور همۀ مجالس یادشده، واقعۀ عاشورا و شهادت امام حسین(ع) است. در این میان تعزیه‌سرایان توجه ویژه‌ای به زندگی و شخصیت حضرت علی(ع) داشته‌اند و نمایش‌های متعددی را از زندگی ایشان اقتباس کرده‌اند. مجالس تعزیه‌ی علوی را می‌توان از سه منظر دسته‌بندی و تحلیل کرد: 1. مضمونی 2. زمانی 3. شخصیت‌شناختی. در این پژوهش طبقه‌بندی‌های مختلف مربوط به مجالس تعزیه‌ی علوی تحلیل و بررسی شده است و بر این اساس روشن گردیده است که چرا تعزیه‌سرایان به برخی از جنبه‌های زندگی آن حضرت توجه کرده و برخی جنبه‌ها را مغفول گذاشته‌اند. همچنین ارتباط محتوای تعزیه‌های علوی را با فرهنگ شیعی درخواهیم یافت.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4265_53c5b2affa12eed84dfec9bfd83550b1.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923Ritual-Ecological Narrative in the Fiction of Sohrab Barahamروایت آیینی _ اقلیمی در آثار داستانی سهراب براهام229250426710.22077/jcrl.2026.9227.1207FAاصغرعیسی پورکهلبونیدانشجوی دکترای ادبیات فارسی - ادبیات عرفانی دانشگاه گیلان0009-0000-5284-4879محمدعلیخزانه دارلودانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه گیلان0000-0001-9116-1149Journal Article20260105Ritual-regional literature is a form of narrative representation in which ritual structures, local customs, superstitious beliefs, and ethnic myths are combined with the geographical and cultural environment of a region to create rich layers of meaning. This type of literature does not merely portray geographical and cultural features; by connecting mythical patterns with lived experiences, it also plays an important role in preserving cultural memory and shaping the collective unconscious. This study examines the ritual elements embedded in the regional narrative structure of three fictional works by Sohrab Baraham, a contemporary writer from southern Kerman: <em>Fatherless</em>, <em>The Rain of the Eighteenth Day</em>, and <em>Gholamhossein Yaghi</em>. Using qualitative content analysis and a semiotic approach, the research explores the role of such elements as jinn, the Al spirit, the evil eye, salt, childbirth and death rituals, lunar eclipse ceremonies, omens and bad luck, purification practices, and prayers in the creation of meaning and the formation of the narrative structure. The main question of this study is how local rituals and beliefs in Baraham’s fiction move beyond the level of cultural decoration and become structural elements of the narrative. The findings show that ritual elements in Baraham’s works do not serve merely as decorative features; rather, they function as active narrative structures that influence different levels of the story, including setting, characterization, conflict development, and plot construction. The strong presence of local myths and collective rituals gives these narratives additional anthropological, sociological, and psychological dimensions. Therefore, it can be argued that Baraham’s fictional world is a significant example of contemporary Iranian ritual-regional literature, in which ritual functions not only as a theme but also as a governing narrative logic, creating a space where oral traditions are integrated with modern storytelling.ادبیات آیینی‌ـ اقلیمی گونه‌ای از بازنمایی روایی است که در آن، ساختارهای آیینی، شعائر بومی، باورهای خرافی و اسطوره‌های قومی در هم‌نشینی با بافت اقلیمی و زیست‌بوم فرهنگی یک منطقه، بستری غنی برای تولید معنا فراهم می‌سازند. این نوع ادبیات، تنها به نمایش جلوه‌های جغرافیایی و فرهنگی بسنده نمی‌کند، بلکه با پیوند زدن الگوهای اسطوره‌ای با تجارب زیسته، نقش مؤثری در بازتولید حافظۀ فرهنگی و شکل‌دهی به ناخودآگاه جمعی ایفا می‌نماید. پژوهش حاضر با هدف بررسی مؤلفه‌های آیینی درون ساختار اقلیمی روایت، به تحلیل سه اثر داستانی سهراب براهام، نویسنده معاصر جنوب کرمان ـ بی‌پدر، باران روز هجدهم و غلامحسین یاغی ـ می‌پردازد. این مطالعه با روش تحلیل محتوای کیفی و رویکردی نشانه‌شناختی، به واکاوی نقش مؤلفه‌هایی همچون جن، آل، چشم‌زخم، نمک، آیین‌های زایمان و مرگ، مراسم ماه‌گرفتگی، شگون و نحسی، تطهیر و دعا، در تولید معنا و شکل‌گیری پیکره روایی می‌پردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که عناصر آیینی در آثار براهام صرفاً نقشی تزیینی ندارند، بلکه در جایگاه ساختارهای کارکردی، سطوح مختلف روایت را ـ از فضاسازی و شخصیت‌پردازی تا گره‌افکنی و پی‌رنگ ـ تحت تأثیر قرار می‌دهند. حضور پررنگ اسطوره‌های محلی و مناسک جمعی در این آثار، سبب می‌شود روایت‌ها واجد ظرفیت انسان‌شناختی، جامعه‌شناختی و روان‌شناختی مضاعفی شوند. بنابراین، می‌توان ادعا کرد که جهان داستانی براهام، نمونه‌ای درخور از ادبیات آیینی‌ـ اقلیمی معاصر ایران است که در آن، آیین نه صرفاً به‌عنوان مضمون، بلکه در مقام منطق حاکم بر روایت عمل می‌کند و زمینه‌ای برای تلفیق سنت شفاهی با قالب داستانی نوین فراهم می‌سازدhttps://jcrl.birjand.ac.ir/article_4267_fb8e51c5c713f2aaf71f62e03c5298db.pdfدانشگاه بیرجندپژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی2980-776X5220260923The Representation of Time in the Religious Novel Dakhil-e Eshgh in Light of Genette’s Perspectiveبررسی زمان در داستان آیینی دخیل عشق از دیدگاه ژرار ژنت251277426910.22077/jcrl.2026.9772.1227FAشرارهالهامیاستادیارگروه زبان وادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.0000-0001-6347-6899فاطمهجعفریدانشجوی دوره دکتری گروه زبان وادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.0009-0004-3861-0530رضابرزوییاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران .0000-0001-6520-9225رقیهعلویاستادیار گروه زبان وادبیات فارسی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران.0000-0002-1130-7521Journal Article20260118<em>Dakhil-e Eshgh</em>, a novel by Maryam Basiri, is an outstanding and influential work of contemporary religious literature. By making creative use of narrative time, the novel presents religious beliefs, spiritual experiences, and the religious practices of its characters in a deep and meaningful way. This study uses a descriptive-analytical method and applies Gérard Genette’s theory of narrative time to examine three main elements of the novel: order, duration, and frequency. The research data were collected through textual analysis of the novel. The findings show that the author creates a dynamic and multilayered narrative by using different forms of anachronism, including flashbacks, flashforwards, summary, ellipsis, and conceptual and emotional repetition. The results indicate that time in this novel is not only a framework for the narrative but also a key element in creating meaning, strengthening the religious atmosphere, and building an emotional connection between the reader and the text. This article presents a useful model for analyzing religious narratives within a structuralist narratological framework. It also shows that time in religious fiction plays not only a structural role but also an important role in creating meaning.رمان دخیل عشق اثر مریم بصیری، نمونه‌ای برجسته و تاثیرگذار از ادبیّات آیینی معاصر است که با بهره‌گیری خلاقانه از ساختار زمان روایی، به بازنمایی عمیق باورهای دینی، تجربه‌های معنوی و مناسک مذهبی شخصیّتهای داستان می‌پردازد. این پژوهش با رویکرد توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر نظریّة زمان ژرار ژنت، سه مؤلفة کلیدی نظم، تداوم و بسامد را از این رمان آیینی تحلیل می‌کند. داده‌های تحقیق از تحلیل متن داستان استخراج شده و یافته‌ها نشان می‌دهد که نویسنده با انواع زمان‌پریشی اعم از گذشته‌نگری، آینده‌نگری، تلخیص، حذف و تکرارهای مفهومی و عاطفی، ساختاری چندلایه و معناگرا و پویا خلق کرده است. نتایج پژوهش تأکید می‌کند که زمان در این اثر صرفاً بستر روایت نیست، بلکه عاملی بنیادین در تولید معنا، تعمیق فضای آیینی و ایجاد پیوند احساسی میان مخاطب و متن است. این مقاله الگویی برای تحلیل روایت‌های آیینی در چارچوب روایت ساختارگرا معرفی می‌نماید و در نهایت نشان می‌دهد که عنصر زمان در داستان‌های آیینی نه تنها نقش ساختاری بلکه نقش معنابخشی را تولید می‌کند.https://jcrl.birjand.ac.ir/article_4269_bedc7106ffa9616ddc27e360b9ac02a6.pdf