https://jcrl.birjand.ac.ir/ پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3550.html در این مقاله به بررسی گونه‌های غلو دربارۀ شخصیت امام حسین (ع) و خانوادۀ آن حضرت در شعر آیینی فارسی با تکیه بر نوع اندیشۀ حاکم بر گونه‌های غلو پرداخته می‌شود. غلو و غالی‌گری به مثابه یکی از جریان‌های تاریخ تفکر شیعه، تأثیرات مهمی از خود برجای گذاشته است. غلو البته در همۀ ادیان توحیدی و همۀ مذاهب اسلامی وجود داشته و غالیان هرچند در قالب فِرق مختلف و با نام‌های متعدد شناخته می‌شوند، اما معمولاً در هستۀ اصلی اعتقاداتشان اشتراک دارند. آنان با نسبت دادن صفات و اسماء الهی به پیشوایان‌ دینی‌شان، گاه حتی آنان را به مقام الوهیت رسانده و وظیفۀ خلق و رزق و اختیار کائنات را بر دوش آنان نهاده‌اند. اندیشۀ غلو در سده‌های دوم و سوم هجری به اوج رشد و توسعۀ خود دست یافت و پس از آن بدون آنکه از میان برود، کم و بیش به حاشیه رفت، اما از سدۀ سیزدهم هجری همزمان با ظهور شیخیه، مجدداً زمینه‌هایی فراهم شد که این اندیشه بازتولید شود و در عرصۀ عمومی نمود یابد. مقالۀ پیش رو با روش توصیفی و تحلیلی در پی پاسخ دادن به این پرسش اصلی است که غلو در تاریخ معاصر چگونه بازتولید شد و عمدتاً در چه عرصه‌ای نمود یافته‌است. بر مبنای یافته‌های این پژوهش، در چند دهۀ اخیر اندیشه‌های غالیانه ضمن آنکه رو به گسترش نهاده، به دلیل اینکه از منظر رسمی امکان ترویج ندارد، عمدتاً رنگ و ماهیتی عامیانه به خود گرفته و در هیأت‌ها و مجالس مذهبی در قالب اشعار آیینی و مداحی‌ها نمود یافته است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3707.html تحلیل گفتمان موضوعی بینارشته‌ای است که انسجام مجموعه‌ای از عناصر و نشانه‌های متنی و فرامتنی را در یک نظام ارتباطی چند وجهی حول یک دال مرکزی که معمولا ایدئولوژی نامیده می‌شود تحلیل، تفسیر و تبیین می‌نماید. هدف این پژوهش این است که با واکاوی اشعار مدحی و مننقبت‌های امام علی(ع) ابعاد گفتمان شیعی ابن‌حسام را تحلیل و تبیین نماید. چون گفتمان ابن‌حسام هم بُعد پندارشناختی و مفهومی، هم بروز اجتماعی و کردارشناختی و هم بعد زبانشناختی دارد در این تحقیق از تلفیق روش نورمن فرکلاف و الگوی مربع ایدئولوژیک تئون وندایک بهره گرفته‌ایم. تولید گستردۀ مدح و منقبت امام علی(ع)، عزلت‌گزینی از دربارها، درگیریهای اجتماعی با تکفیریان، طرح درونمایه‌های ایدئولوژیک شیعی و نیز کاربست عناصر زبانی و بلاغی ارجاع دار در منقبت‌های علی(ع)، بروزهای گفتمان شیعی ابن‌حسام در یک انسجام سه‌بعدی است. مطابق الگوی «مربع ایدئولوژیک» ابن‌حسام با تأکید بر لقبهای خاص و صفت‌واژه‌های ارجاع‌دار و مقایسۀ شخصیت امام علی با دیگران و تکرار صفتهای تفضیلی و صفات ایجابی عام امام علی(ع) نقاط قوت گفتمان «خودی» را تبیین می‌نماید و همزمان با استفاده از منابع نقلی، اهریمن‌سازی، لعن و تکفیر منکران ولایت علی(ع) نقاط ضعف گفتمان «دیگری» را نشان می‌دهد. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3452.html در این مقاله ضمن بحث در مورد فلسفه پدیدارشناسی، زمینه را برای تبیین بنیان‌های فکری و اندیشه‌های فلسفی مرلوپونتی در تبیین مناسک و نمایش‌های آئینی را فراهم می‌آوریم. این مقاله با روش توصیفی‏‏ـ‏‏تحلیلی و با بهره‏گیری از منابع کتابخانه‏ای و پایگاه‌های معتبر اینترنتی، فلسفه پدیدارشناسی و مفاهیم فلسفی مرلوپونتی و نظام فکری او را به‌عنوان چارچوب نظری پژوهش، مورد تحلیل و واکاوی قرار خواهد داد و با تمرکز بر مفهوم «بدنمندی»، «سوژه‌ـ‌ابژه»، «درهم‌تنیدگی بدنی» «رابطۀ پیشاشناختی سوژه با جهان پیرامونش»، «جهان زیسته»، «قصدیت» و «نسبت من و دیگری» شیوه و رویکرد تحلیلی نسبت به چگونگی مواجه با نمایش‌های آئینی ارائه خواهد داد؛ بر این مبنا رویکرد و چهارچوب نظری این پژوهش پدیدارشناسی به‌طور عام و پدیدارشناسی بدنمند موریس مرلوپونتی به‌طور خاص است. هدف این مقاله تبیین بنیان‌های فکری مرلوپونتی مبتنی بر فلسفه پدیدارشناسی می‌باشد و درصدد پاسخ به این سؤال است که چگونه می‌توان بر اساس مفاهیم پدیدارشناسی مرلوپونتی بستری مناسب برای مطالعه، تبیین و تحلیل نمایش‌های آئینی فراهم آورد؟ نتایج یافته‌ها مبتنی بر مفاهیم عنوان شده حاکی از آن است که فرایند ارتباط به‌واسطه مشارکت و تعامل پیوسته و مداوم و درهم‌تنیده تمام سوژه‌ـ‌ابژه‌ها به‌عنوان جزئی از موجودیت بلافصل جهان زیسته فرایند آئینی هستی پیدا می‌کند؛ امری که مبتنی بر تجربه زیسته من‌ـ‌دیگری و به‌واسطه حضور بلافصل آن‌ها در جهان زیسته آئین تحقق می‌یابد؛ وضعیتی که به‌واسطه مواجه با دیگری ناشناخته و تعامل و ارتباط بدنمند با او در بستر مناسک آئینی محقق می‌شود؛ مواجهه‌ای که به‌واسطه ارتباط بین‌الاذهانی بین تمام سوژه‌ـ‌ابژه‌های حاضر در فضا/مکان رویداد آئینی معنا می‌شود. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3549.html مطالعات بینامتنی یکی از رویکردهای نقد آثار ادبی است و آرایه‌ی تلمیح- به ویژه تلمیحات تاریخی- یکی از بارزترین جلوه‌های ارتباط بینامتنی است که در غزل معاصر بسامد چشمگیر دارد. از میان آرای سوسور، باختین، بارت و کریستوا، نظریه‌ی نفی‌های سه‌گانه‌ی کریستوا به جهت اهمیت تاریخ در مثلث سه‌ضلعی فهم اثر ادبی (زبان، تاریخ، سوژه) مبنای پژوهش حاضر قرار گرفت. وی تمام روابط متنی رادر یک حوزه‌ی کلان بینامتنیت و متمرکز بر روابط هم‌عرض متنی تعریف می‌کند وقواعد سه‌گانه را در تحلیل‌های بینامتنی ارائه می‌دهد.«نفی جزئی» که در آن متن حاضر جزئی از متن غایب را، بدون نوآوری و ابتکار می‌آورد؛«نفی متوازی» رابطه‌ی متن حاضر با متن غایب به‌گونه‌ای است که سازشی میان دو متن برقرار شده و متن حاضر با پیام متن غایب هم‌سوست؛«نفی کلی» بالاترین سطح رابطه‌ی بینامتنی است که در آن، متن حاضر به بازآفرینی،تحول و دگرگونی متن غایب می‌پردازد وبر این اساس می‌توان به موضع ذهنی پدیدآورندگان (تسلیم‌شونده یا چالش‌گر و یا دگرگون‌کننده)دست یافت با بررسی 86 مجموعه شعر چاپ‌شده در دو دهه‌ی اخیر، بسامد تلمیح به تاریخ انبیا با فراوانی 288 ارزیابی شد. بر این اساس روایات تاریخی درباره‌ی «یوسف (ع)»، «آدم (ع)» و «موسی (ع)» به ترتیب در صدر توجه غزل‌سرایان قرار گرفته است و انواع نفی‌های سه‌گانه به ترتیب بسامد عبارتنداز «نفی جزئی» (با 200 مورد)، «نفی کلی» (49 مورد)و «نفی متوازی» (39مورد).این فراوانی نشان می‌دهد که موضع ذهنی غزل‌سرایان در مواجهه با بینامتنیت تاریخ انبیا، تسلیم‌شونده بوده است و چالش‌گری و دگرگون‌کنندگی در جایگاه بعدی با بسامدی نزدیک به هم قرار دارند. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3599.html هدف این پژوهش، بازتاب مولّفه‌های فرهنگ و ادبیّات عامّه، پهلوانی و عیّاری در ورزش زورخانه‌ای و باستانی ایران است. زورخانه‌ها از دیرباز، جایگاه پهلوانان، عیّاران و جوانمردان بوده که در پرورش روح و جسم خود برای اهداف معنوی می‌کوشیدند و این مکان، گاه، محل بیان مسایل و نابسامانی‌های جامعه و رفع مشکلات مردم بوده است. مکتب پهلوانی و جوانمردی زورخانه‌ای، نمونة اعلای ادبیات عامة مردمی و جایگاهی برای ترویج اخلاق و سوق دادن افراد به سوی کنش های عیّاری و پهلوانی با استفاده از ترویج فرهنگ دینی و ایرانی بوده است که توسّط مرشدان با خواندن اشعار حماسی، تعلیمی و دینی ترویج داده می‌شد. پرورش اندام و آمادگی جسم و تن، فارغ از نبردهای مادّی‌گرایانه برای رویارویی‌های غیرمادّی و مبارزه با شیطان‌ نفسانی از جمله اهداف ورزش و منش پهلوانی است. به همین علّت، تاثیر فرهنگ و ادبیّات عامّه، پهلوانی و عیّاری بر ورزش زورخانه‌ای از گذشته‌های دور، دیده می شود و با بررسی مولّفه‌های این فرهنگ و ادبیّات، به تاثیر آن در ورزش باستانی زورخانه-ای پی می‌بریم؛ این مولّفه‌های در پیوند با فرهنگ و ادبیات عامّه، پهلوانی و عیّاری عبارتند از: سروده‌های پهلوانی و آیینی، موسیقی و سازها و ابزارهای موسیقایی، ساز وبرگ ها و ابزارهای ورزش زورخانه ای، مفاهیم شیعی و شعایردینی، حرکت ها و تمرین های ورزشی و مکان ها و ساختارهای معماری زورخانه ای. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3669.html مقالة حاضر به بررسی مفهوم صدق از دیدگاه عزالدین محمود کاشانی، می‌پردازد. کاشانی در فصل هشتم کتاب مصباح‌الهدایه و مفتاح‌الکفایه، صدق را به‌مثابه محوری اخلاقی-عرفانی تحلیل کرده و با استناد به احادیث نبوی و آراء اندیشمندان پیشین، تأثیرات عمیق آن در سلوک روحانی را تبیین نموده است. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر مطالعات کتابخانه‌ای، نخست به بازخوانی صدق در چارچوب قرآن کریم و نهج‌البلاغه پرداخته سپس به منابع عرفانی مراجعه داشته و با نگاهی جزء‌نگر، در تبیین آراء کاشانی از زوایای مختلف، در باب صدق کوشیده است. مطابقت میان صدق از منظر شریعت (قرآن و عترت) با طریقت (عرفان؛ اختصاصاً کاشانی) از مهم‌ترین رویکردهای این پژوهش است. روش تحقیق این مقاله مبتنی بر تحلیل محتوای کیفی است که در آن، گزاره‌های مرتبط با صدق در مصباح‌الهدایه استخراج، دسته‌بندی و با تمرکز بر سه محور «نیّت»، «گفتار» و «رفتار» بررسی شده‌اند. همچنین، با توجه به کلی‌گویی و پراکندگی مباحث در سبک نگارش عصر کهن، تلاش شده است با استناد به شواهد قرآنی و روایی، انسجام نظری آراء کاشانی واکاوی گردد. یافته‌ها نشان می‌دهد که کاشانی صدق را نه ‌تنها به‌عنوان فضیلتی اخلاقی، بلکه به‌مثابه حقیقتی وجودی در نظر می‌گیرد که در سطوح فردی و اجتماعی، موجب تقرب به خداوند و تحقق عدالت می‌شود. بررسی تطبیقی دیدگاه‌های کاشانی با منابعی چون قرآن و نهج‌البلاغه، حاکی از تفاوت و هم‌سویی او با مبانی دینی شیعی در تعریف صدق است. این پژوهش در نهایت، جایگاه انسان صادق از منظر کاشانی را در تکامل گفتمان عرفانی مشخص می‌نماید. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3788.html هدف پژوهش حاضر بررسی ساختار و مضامین در مرثیه های قالب ترکیب‌بند در دیوان ابن حسام است تعمق در ساختار ترکیب بندهای آیینی در دیوان ابن حسام خوسفی نشان‌دهنده وجود ساختاری یکسان با مضامین متشابه است، به گونه‌ای که این ساختار خاص در تمام مرثیه‌های این قالب دیده می-شود. و نگارنده بر آن است تا با بررسی نمونه‌هایی از ترکیب بند‌های آیینی مرثیه محور به ترسیم یک بوطیقای خاص در این ترکیب بندها دست یابد. نتایج پژوهش نشان می‌دهد که مرثیه‌های قالب ترکیب بند دیوان ابن حسام دارای یک بوطیقا شامل موضوعاتی چون: شروعی شکوه آمیز از عناصر فلک، شرح فضایل و خصایص ممدوح مرده، بیان حس نوستالژیک خاطرات گذشته با ممدوح مرده، مدح جانشین ممدوح مرده و شرح جایگاه والای ممدوح مرده در بهشت است. همچنین دو سه مضمون: صبر، تسلیم قضا بودن و بسامد واژگان هم معنا به قصد القای مضمون اندوه در سراسر ترکیب بندهای مراثی وی دیده می‌شود. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3825.html ارتباط تنگاتنگ آیین‌های حاصل‌خیزی و باروری با «زمین» و «زن» سبب شده است که مفهومی آمیخته از زمین- زن شکل بگیرد که در برخی از اساطیر، از جمله اسطورۀ الهۀ مادر، تجلی یافته است. با توجه به ماندگاری این اساطیر، آمیزۀ فوق در ذهن انسان امروزی نیز رسوب کرده است. یکی از جلوه‌های بارز نقش‌آفرینی این اساطیر، ادبیات، بویژه شعر است. هدف از این مقاله، بررسی بازتاب آیین‌های مرتبط با زن- زمین در شعر معاصر فارسی است. برای این منظور، شعر چهار شاعر فمینیست که تمرکز بر اساطیر و آیین‌ها، مشخصۀ اصلی شعرشان است، گزینش و ارزیابی شده است. این تحقیق، بر این فرضیه بنا شده است که، آیین پرستش الهۀ مادر، به شعر امروز نیز رسیده و به شکل آمیختن زن و طبیعت در شعر معاصرباقی مانده‌است. ازآن‌جا که این آیین به جوامع مادرشاهی اختصاص داشته، طبیعی است که پرستش الهۀ مادر در تفکر فمنیست‌ها اهمیت بالایی دارد و در آرای خود به آن ارجاع می‌دهند. به همان نسبت شاعران زن، بویژه شاعران منتخب که گرایش به فمنیسم از مشخصه‌های عمومی شعرشان است نیز، قرابتی با موضوع احساس می‌کنند و پیوند بی‌واسطه و عمیق‌تری با زمین برقرارمی‌نمایند. همچنین، ظهور و بروز باور آمیختگی زن و زمین به دو شکل دیده می‌شود: گاه زمین ‌با زن‌ یا صفات‌ زنانه‌ای مانند آبستنی، عروسی، بکارت و... آمیخته‌ می‌شود، یا برعکس‌، وجود زن‌ با‌ زمین ادغام می‌گردد؛ یعنی گاه زمین‌، زن‌ است؛ گاه زن‌، زمین‌ است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3866.html چمچلوسی عروسکی است در فرهنگ مردم بهبهان که از مواد ساده‌ای مانند چوب رختشور، پارچه‌های کهنه یا گونی ساخته می‌شد. در دوران خشکسالی، دخترکان با در دست داشتن این عروسک و خواندن ترانه‌هایی تقلیدی از صدای باران، از مردم درخواست کمک می‌کردند؛ بخشی از نذورات به نیازمندان داده می‌شد و بخش دیگر همراه با عروسک به آب هبه می‌شد. هدف این پژوهش بررسی معنای اجتماعی، فرهنگی و مذهبی عروسک چمچلوسی و نقش آن در ارتباط میان انسان، طبیعت و منابع آبی است. این مطالعه با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و ترکیب مطالعات اسنادی و میدانی به این سؤال پاسخ می‌دهد که: «چه ارتباط معنوی میان منابع آبی و عروسک چمچلوسی در فرآیند تمنای باران وجود دارد و این باورها چگونه در زندگی روزمره مردم بهبهان تأثیرگذار بوده‌اند؟» یافته‌ها نشان می‌دهند که مراسم باران‌خواهی بهبهان با محوریت عروسک چمچلوسی نمونه‌ای از هم‌آمیزی باورهای کهن، آیینی و دینی با ابعاد فرهنگی و اجتماعی است. این آیین، ریشه در سنت‌های باستانی و نقش زنان در کشاورزی دارد و از عروسک و هدیه آن به آب برای برقراری ارتباط نمادین با طبیعت و نیروهای ماورایی استفاده می‌کند. عروسک، نماد نیاز جمعی و تقاضای برکت است و آیین‌های همراه آن، مانند چرخاندن توسط دختران یا حضور شخصیت‌های مقدس، همبستگی اجتماعی و مشارکت جمعی را تقویت می‌کنند. این هدیه نمادین، بازتاب مادینگی، باروری و چرخه زندگی است و آیین چمچلوسی، برخلاف قربانی‌های خشونت‌آمیز، با روشی صلح‌آمیز تعامل انسان با طبیعت و نیروهای ماورایی و تحقق خواسته جمعی برای نزول باران را نشان می‌دهد. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3867.html آثار ادبی یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت فرهنگ و تمدن ایرانیان است. نظام قاری شیرازی از شاعران و نویسندگان طنزپرداز نیمه دوم قرن نهم هجری قمری بود. کتاب کلیات او یکی از منابع مهم برای شناخت پوشش و فرهنگ ایرانی ها است. نظام قاری هنگام توصیف البسه و منسوجات، تصویری نیز از فرهنگ، آیین ها و رسوم اجتماعی ایرانی‌ها ارایه کرده است که در مطالعات فرهنگی و اجتماعی سودمند است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بابه کارگیری منابع کتابخانه‌ای به بررسی بازتاب آیین‌های مردمان زمانه در کتاب کلیّات نظام قاری شیرازی می پردازد. این که چه آگاهی‌هایی در کلیّات نظام قاری وجود دارد که می‌تواند در شناخت آیین‌ها و اوضاع فرهنگی ایران در قرن نهم هجری مورد استفاده قرار گیرد، سؤال این پژوهش است. در این پژوهش اطلاعات آیینی کتاب نظام قاری در مورد پوشش، آداب اسلامی، پاکیزگی ، اعیاد، باورهای عامیانه، آداب رزم، رسوم درباری و ... بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد، اطلاعات کم‌نظیر کتاب نظام قاری در زمینه آیین‌ها و رسوم فرهنگی و اجتماعی موجب می‌شود، این اثر ادبی به یکی از منابع ارزشمند پژوهشگران در حوزه مطالعات تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران به خصوص در زمینه ادبیات آیینی در قرن نهم هجری قمری تبدیل شود. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3868.html ابن حسام خوسفی علاوه بر اشعار مختلف شعر حماسی نیز سرود که آن‌را خاوران‌نامه نامگذاری کرد. اشعاری درباره جنگ-های حضرت علی(ع) و متاثر از شاهنامه فردوسی سروده شد. سرودن این حماسه دینی در 730ق. به پایان رسید و در دوره تیموری مصور شد که نسخ خطی آن باقی مانده‌است. خاوران‌نامه با ورود صنعت چاپ به ایران طی دو قرن بارها به صورت چاپ سنگی منتشر شد. ولی تاکنون درباره این چاپ‌ها و ویژگی‌های آنها پژوهشی صورت نگرفته‌است. این کتاب از دوره قاجار چندین بار به صورت سنگی در ایران و هندوستان چاپ شد. پژوهش حاضر به دنبال آن است تا چاپ‌های سنگی خاوران‌نامه را از نظر محتوا و ویژگی‌های آن مطالعه کند و مشخص سازد توسط چه کسانی و در کجا چاپ شده‌اند؟ این پژوهش به روش تاریخی با مطالعات کتابخانه‌ای براساس چاپ‌های سنگی موجود کتابخانه آستان قدس رضوی و کتابخانه ملی ایران انجام گرفت. نتیجه پژوهش نشان داد در ایران از اوایل دوره قاجار اشعار خاوران‌نامه به نثری با ادبیات قهوه‌خانه‌ای و عامیانه متناسب با نقالی برگردانده شده‌بود که از 1275ق. به صورت چاپ سنگی منتشر شد. بعد از آن طی یک قرن بیش از 16 بار در تهران، اصفهان و بمبئی چاپ شد. در ایران خاوران‌نامه منظوم چاپ نشده و تنها نسخه‌های شعر آن در لاهور و پیشاور منتشر شد‌ه‌است. یکی دیگر از ویژگی‌های‌ خاوران‌نامه‌های نثر مصور بودن آن است که توسط تصویرگران مختلفی با سبک قاجاری انجام گرفته ولی خاوران‌نامه‌های منظوم فاقد تصویر هستند. بیشتر چاپ‌های سنگی ایران توسط خوانساری‌ها و سپس محمدعلی وزیری انجام شده‌است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3869.html در باورهای اساطیری ایران، هستی‌ بر بنیاد نیکی و بدی استوار است و جدال همیشگی میان دو نیروی خیر و شر وجود دارد، بن‌مایه اصلی داستان‌های اساطیری نیز بر این بنیاد است و در تطابق اسطوره با تاریخ، وقایع تاریخی را می‌توان از این منظر مورد مداقه قرار داد و جایگاه آن را در فرهنگ عمومی جامعه تحلیل نمود. در این مقاله واقعه عاشورا و جدال میان امام حسین(ع) با یزیدیان بر بنیاد نیکی و بدی اسطوره بررسی شده است، این بررسی با تحلیل کتاب «منظومه عاشورا» امید مجد به روش توصیفی تحلیلی انجام گرفته است. تقابل امام با نیروی یزید، در مؤلفه‌های هستی پذیری و آفرینش دو گروه، روابط خویشاوندی و رفتار شخصیت‌ها بر بنیاد نیک یا بد بودن، جدال نیکی و بدی در رویارویی مسلم بن عقیل با ابن زیاد و لشکر امام و سپاه یزید و عزاداری برای امام دیده می-شود. در تحلیل بر مبنای بنیاد نیکی و بدی اسطوره، نتایج تحقیق نشان می‌دهد، امام حسین(ع) و یارانش با ذات نیک در مقابل یزیدیان قرار گرفتند و عملکرد یزیدیان با ذات بد و جدال با امام واقعه کربلا را ایجاد کرد و سرانجام امام با مظلومیت شهید گشت و در فرهنگ دینی ما در همسویی با باورهای اساطیری در ارتباط با ایزد شهید شونده و نمونه داستانی آن سوگ سیاوش قابل تفسیر است. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3597.html شعر رضوی از شاخه‌های شعر آیینی است که به دلیل پیوند عمیق روح و جان ایرانیان مسلمان با امام رضا(ع) اهمیت زیادی دارد. نشانه‌شناسی شعر آیینی-رضوی بر مبنای شناخت رمزگان‌های مختلف از اهداف این پژوهش است زیرا شاعران، معنا را از طریق نشانه‌ها و روابط حاکم میان آن‌ها به مخاطب منتقل می‌کنند.نوع نشانه‌های به‌کاررفته در شعر آیینی- رضوی به-گونه‌ای‌است که باعث انسجام ساختاری اثر و به وجود آوردن تصاویر شاعرانه می‌شود که همگی به طرف وحدت شعری حرکت‌کرده و شاعر می‌تواند به زیباترین شکل احساسات و تجربیات زیبای خود را به خوانندگان القا نماید.گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانه‌ای، تحلیل داده‌ها کیفی و روش استدلالی از نوع استقرایی‌است. در بررسی اشعار آیینی- رضوی دهة 90 خورشیدی، دریافتیم شاعران برای نشان‌دادن احساس و عواطف خود از نشانه‌های زیباشناختی و عمدتاً قالب غزل بهره می-گیرند. در بررسی رمزگان مربوط به زمان و مکان مشخص می‌شود کاربرد زمان حال درآن‌ها بیشتر است. شاعران شعر آیینی- رضوی به وحدت موضوع در دو محور عمودی و افقی، بیان احساس عشق و ارادت امام رضا(ع) و کرامات ایشان و توصیف مکان‌های حقیقی پرداخته‌اند. وجود جمله‌های کوتاه و منادا در ابتدای جمله و افعال امر و نهی و همچنین وجهیت عاطفی باعث شده شاعران صمیمانه با امام رضا(ع) سخن بگویند. موضوع ضامن شدن امام رضا(ع) از آهو نشانه‌های روایی بسیار زیادی را آفریده است. برخی نشانه‌های به کار رفته در شعر رضوی معانی فراتر از سطح ارتباطی زبان دارند و می‌توان از سطح لایة سطحی به لایة پنهان و عمیقی رسید که در ژرف ساخت متن قرار دارند. https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3600.html حس انتقام‌جویی و کین‌خواهی، اصلی حیاتی است که در وجود همۀ انسان‌ها و حتی برخی حیوانات به ودیعه نهاده‌شده است. هرچند امروزه نگرشی غیر مثبت به انتقام در میان مردم دیده‌می‌شود؛ اما به صورت مصداقی و در آیین‌های ملی، همواره این امر، عملی ممدوح و پسندیده بوده‌است. آیین کین‌خواهی در اسطوره ها و حماسه‌های ایران، بنیادی نمادگونه دارد که از نبرد با دشمنان دین و آیین و مرزهای میهن، حکایت می‌کند. یکی از مهم‌ترین حماسه‌های ایرانی که در آن، انتقام امری واجد قداست تلقی شده‌است، کتاب «یادگار زریران» است. در این کتاب تأکید شده است که برای نگهداشت مرز ‌و ‌بوم، دین، تاج و تخت، غیرت ملی و مجازات کردن دشمن باید انتقام خون گرفته شود و برهمین اساس بستور، فرزند زریر به کمک اطرافیانش انتقام خون پدرش را از بیدرفش می-گیرد. در این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی‌-تحلیلی به بررسی آیین انتقام در ایران باستان پرداخته شده و سپس انگیزه‌های انتقام‌جویی و روش‌های انتقام‌گیری در حماسه‌های ایران بررسی شده است و در پایان، انعکاس این آیین در یادگار زریران مورد بحث قرار گرفته و این دستاورد حاصل شده‌است که آیین انتقام در اساطیر و حماسه‌های ایران با انگیزه های مختلف شخصی یا اجتماعی، صورت می‌گرفته است که در داستان زریر، نوع انتقام از نوع اجتماعی و با هدف قصاص و مجازات دشمن و غالبا در میدان جنگ بوده است https://jcrl.birjand.ac.ir/article_3837.html گیاه‌تباری به مثابة عنصری با ویژگی‌های خاص، ارتباط مستقیم با مفهوم مردم‌شناسی و ارتباط انسان با طبیعت دارد. این پژوهش به بررسی تأثیرات اعتقاد به گیاه‌تباری در زندگی مردم و نقش آن در آیین‌های مختلف جامعه می‌پردازد. در این راستا، از آیین‌ها و آداب و رسوم ویژه‌ای که در استفاده از گیاهان مقدس و نمادین در مراسم دینی و فرهنگی وجود دارد، یادمی‌شود و به‌روش کیفی و توصیفی- تحلیلی به بررسی تأثیر باور به تقدس گیاه و ایزدان گیاهی در برگزاری آیین‌ها، جشن‌ها و عزاداری‌های مردم ایران پرداخته می‌شود و در بدنة اصلی مقاله، ابعاد مختلف این اعتقاد، بررسی شده و اهمیت آن در زندگی مردم و باورهای آیینی آن‌ها تحلیل می‌شود. در پژوهش حاضر، ابتدا داده‌ها با استفاده از کتاب‌ها و مقالات پژوهشی و مشهودات نگارندگان در آیین‌های مختلف برای شناخت هرچه بیشتر مبحث گیاه‌تباری گردآوری شده و این دستاورد حاصل می‌شود که گیاه‌تباری نه تنها در جنبه‌های دینی و مذهبی، بلکه در برقراری ارتباطات اجتماعی و فرهنگی نیز نقش بسزایی دارد. با توجه به منابع تاریخی، این باورها و استفاده‌های آیینی از گیاهان، به تقویت هویت فرهنگی و پیوندهای اجتماعی میان اعضای جامعه کمک کرده و در شکل‌دهی به روحیۀ جمعی و معنویت فردی تاثیرگذار بوده است