Ritual-mythological roots of figure-turning in legends of South Khorasan

Document Type : Original Article

Authors

1 University of birjand, humanity sciences faculty, department of Persian language and literature

2 Faculty member

10.22077/jcrl.2024.7052.1085

Abstract

Legends and oral traditions are important sources of the manifestation of mythology and culture of Iran's past. One of the important components of these traditions is magic and extraordinary acts that originated from the imagination of ancient mankind. Transformation is one of the most important and imaginative effects of local legends. According to the climatic and cultural conditions, the legends of South Khorasan are the origin of wishes and dreams, culture and various mythological rituals. In this essay, an attempt has been made to investigate the legends of the region in an analytical-descriptive way in order to answer the questions of what is the figure-turning in these legends, what are its types, and what are its mythological roots. With the conducted investigations, the results were obtained that transformation exists in most legends and one can see all kinds of transformation in them, including the transformation of human into animal, animal into human, and human into plant. This type of personification has been the most repeated and all these personifications go back to mythological roots such as plant gods or descent gods and the important roles of animals in human life as helpers of gods.

Keywords

Main Subjects


آموزگار، ژاله و تفضلی، احمد. (1381). شناخت اساطیر ایران. تهران: چشمه.
انصاری، زهرا؛ زارعی، بدریه؛ قائدزاده خمیری، محمد نور. (1396). «پیکر گردانی انسان- حیوان و حیوان- انسان در فرهنگ افسانه­های مردم ایران». پژوهشنامۀ فرهنگی هرمزگان. ش13. بهار و تابستان. صص 93- 134.
بهرامی، محمد و یزدانی‌راد، علی. (1399). «بن‌مایه‌های اسطورۀ ایزد گیاهی و ایزدبانوی باروری در افسانۀ سه خواهر و نی‌لبک». پژوهشنامۀ ادبیات داستانی دانشگاه رازی. د9. ش1. بهار. صص1- 23.
بیرونی، ابوریحان. (1352). آثارالباقیه. ترجمه اکبر دانا سرشت. تهران: ابن‌سینا
پراپ، ولادیمیر. (1392). ریخت‌شناسی قصه‌های پریان. ترجمۀ فریدون بدره‌ای. تهران: توس.
پورداوود، ابراهیم. (1380). فرهنگ ایران باستان. تهران: اساطیر.
پورخالقی چتررودی، مهدخت. (1380). «درخت زندگی و ارزش فرهنگی و نمادین در باورها». مطالعات ایرانی. ش1. صص89 -126.
جابز، گرترود. (1370). سمبل‌ها (بخش جانوران). ترجمه محمدرضا بقاپور. تهران: نشر مترجم.
حسینی، مریم و پورشعبان، سارا. (1391) «اسطورۀ پیکرگردانی در هزار و یک ‌شب». ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. ش27. د 8. تابستان.57-83.
حسینی، مریم. (1391). «دلایل پیکرگردانی در داستان‌های هزار و یک شب». متن‌پژوهی ادبی. د16. ش 52. تابستان. صص37 -64.
دادگی، فرنبغ. (1395). بندهش. ترجمۀ مهرداد بهار. تهران: توس.
دادور، ابوالقاسم و منصوری، الهام. (1385). درآمدی بر اسطوره‌ها و نمادهای ایران و هند در عهد باستان. تهران: نشر کلهر.
درویشیان، علی‌اشرف و خندان، رضا. (1380). فرهنگ افسانه‌های ایران. تهران: کتاب و فرهنگ.
دهخدا. علی‌اکبر. (1380). لغت‌نامه دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
راسل هینلز، جان. (1389). شناخت اساطیر ایران. ترجمه باجلان فرخی. تهران: اساطیر.
رستگارفسایی، منصور. (1383). پیکرگردانی در اساطیر. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
زمانی، فاطمه؛ طباطبایی، سمیه السادات؛ نیکدل، محبوبه. (1402). «پیکرگردانی و بن‌مایه‌های اسطوره‌ای آن در افسانه­های خراسان (با تکیه بر چهار جلد از مجموعۀ ده‌جلدی)». فرهنگ و ادبیات عامه. س 11 ش50. خرداد و تیر. صص63-104.
ستاری، جلال. (1372). مدخلی بر رمزشناسی عرفانی. تهران: نشر مرکز.
 سنایی غزنوی، مجدود بن آدم. (1380). دیوان اشعار. به سعی و اهتمام مدرّس رضوی. تهران: سنایی.
سیروس، شهریار. (1392). «پردیس هخامنشی خاستگاه باغ ایرانی». معماری و ساختمان. ش35. صص126-131.
شایگان، داریوش. (1371). بت‌های ازلی و خاطرۀ ازلی. تهران: امیرکبیر.
شفرد، راونا و شفرد، راپرت. (1393). 1000 نماد. ترجمۀ آزاده بیداربخت و نسترن لواسانی. تهران: نشر نی.
شوالیه، ژان و گربران، آلن. (1378). فرهنگ نمادها. ترجمة سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
عمادی، اسدالله. (1395). افسانه­های مردم مازندران. ساری: شلفین.
غیبی، مژده و ویسی، الخاص. (1394). «تجلی سه نمود حیوانی آناهیتا در افسانه‌های عامیانه ایرانی». علوم ادبی. س 5. ش8. پاییز و زمستان. صص117- 142.
طبری، ابوجعفر محمد بن جریر. (1353). تاریخ بلعمی. تصحیح ملک­الشعرای بهار. تهران: زوار.
صادقی، محسن. (1395). «اسطورۀ حیوان-داماد در حکایتی صوفیانه». نقد ادبی. س9. ش35. پاییز. صص 165- 183.
صبحی‌ مهتدی، فضل‌الله. (1385)، افسانه‌های کهن. به کوشش حمیدرضا خزاعی. مشهـد: ماه جان.
فریزر، ج. (1382). شاخۀ زرین. ترجمۀ ک. فیروزمند. تهران: آگاه.
قزوینـی، زکریـا. (۱۳۴۰ ش) عجایب المخلوقـات به کوشش نصـرالله سبـوحی. تهـران.
کاسیرر، ارنست. (1360). فلسفه و فرهنگ. ترجمۀ بزرگ نادرزاده. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی، مرکز ایرانی مطالعۀ فرهنگ‌ها.
کشاورزی، سودابه؛ واردی، زرین‌تاج؛ رضایی‌دشت‌ارژنه، محمود. (1398). «بن‌مایه‌های اسطوره‌ای مربوط به پرندگان در افسانه‌های لری». فرهنگ و ادبیات عامه. س 7. ش27. مرداد و شهریور. صص73- 96.
کوپال، عطاالله و رنگرز، صبوره. (1402). «تأثیر پیکرگردانی بر تغییر جایگاه شخصیت در پاره­ای از قصه­های عامه (با نگرش به نظریۀ «شخصیت» از دیدگاه کلود برمون)». متن­پژوهی ادبی. د 27. ش97. پاییز. صص39-68.
گیرشمن، رومن. (1390). هنر ایران در دوران ماد و هخامنشی. ترجمه عیسی بهنام. تهران: انتشارات علمی ‌‌‌و فرهنگی.
لوفلر-دلاشو، مارگریت. (1386). زبان رمزی قصه‌های پریوار. ترجمۀ جلال ستاری. تهران: توس
مبینی، مهتاب. (1389). «بررسی تطبیقی نقش شیر در اساطیر و هنر ایران و هند». هنرهای تجسمی ‌‌نقش‌مایه. س3. ش6. پاییز و زمستان. صص 43- 48.
محجوب، م. (1382). ادبیات عامیانۀ ایران به کوشش ح. ذوالفقاری. تهران: چشمه.
مولوی، جلال‌الدین محمد. (1378). غزلیات شمس. تصحیح بدیع­الزمان فروزانفر. ج1. تهران: امیرکبیر
میرفخرایی، مهشید. (1366). آفرینش در ادیان. تهران: انتشارات مطالعات فرهنگی و تحقیقات فرهنگی.
میرکاظمی، سید حسین. (1374). افسانه‌های دیار همیشه‌بهار. تهران: سروش.
وارینگ، فلیپ. (1371). فرهنگ خرافات: عجیب­ترین خرافات مردم جهان. ترجمه و گردآوری احمد حجاران. تهران: موفق.
وکیلیان، سید احمد. (1379). قصه‌های مردم. تهران: مرکز.
ویو، ژ. (1382). اساطیر مصر. ترجمۀ ابوالقاسم اسماعیل­پور. تهران: کاروان.
هال، جیمز. (1387). فرهنگ نگاره‌ای نمادها در هنر شرق و غرب: رقیه بهزادی. تهران: فرهنگ معاصر.
هامیلتون، ا. (1387). افسانه‌های بی‌زمان. ترجمۀ پ. صنیعی. تهران: روشنگران و مطالعات زنان.
یونگ، کارل گوستاو. (1357). انسان و سمبو‌‌ل‌هایش. ترجمۀ ابوطالب صارمی. تهران: امیرکبیر.