بررسی آیین‌‌های جادویی قوم لک با تکیه بر نظریۀ جادوی همدلانه فریزر

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 فارغ التحصیل دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان

2 گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه لرستان

10.22077/jcrl.2022.4067.1004

چکیده

جیمز فریزر نظریه‌‌ای به نام جادوی همدلانه را برای دسته‌‌بندی انواع جادو مطرح کرده است که بسیاری از آیین‌‌های جادویی را در برمی‌‌گیرد. به نظر او آیین‌‌های جادویی که همدلانه هستند، یعنی از تداعی معانی و تخیل بهره می‌‌گیرند، به دو دستۀ مشابه و مسری تقسیم می‌‌شوند. در گونۀ جادوی مشابه باور بر آن است که مشابه، مشابه را جذب و تولید می‌‌کند. همچنین جادوی مسری بر این اصل تکیه دارد که با جزئی از یک چیز می‌‌توان آن را تحت تأثیر قرار داد. در میان قوم لک آیین‌‌هایی وجود دارد که بر اساس جادوی همدلانه قرار دارد. در این پژوهش با استفاده از مصاحبۀ شفاهی و به روش توصیفی- تحلیلی، بسیاری از این آیین‌‌ها مورد بررسی قرار گرفت تا زمینه‌‌ها و اساس آن آیین‌‌ها بررسی و مشخص شود. نتایج به دست آمده در این پژوهش عبارت­‌اند از: جادو در میان قوم لک پسندیده نیست، مگر آنکه مشکل کسی را به درستی حل کند. آیین‌‌های مبتنی بر جادوهای مشابه در میان این قوم شامل دنورو، هواس، سبزه‌‌کاشتن، فال‌‌گرفتن‌‌ها، الفه و بخشی از آیین‌‌های درمان‌‌بخشی‌ است. آیین‌‌های مبتنی بر جادوهای مسری شامل وسایل شخصی، بند ناف، دندان بچه، مو و ناخن، درمان‌‌های جادویی، اول قاره و تا حدودی الفه است. اینگونه از آیین‌‌های جادویی بر پایۀ تماس انسان است. بیشتر این اعمال جادویی ویژۀ لک‌‌ها نبوده، بلکه در دیگر اقوام ایرانی نیز وجود دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A Study the Magical rituals of the Lak People based on Frazer's Sympathetic Magic Theory

نویسندگان [English]

  • YosofAli Beiranvand 1
  • Ghasem Sahrai 2
1
2 Department of Persian Language and Literature, Lorestan University
چکیده [English]

James Frazer has introduced a theory called Sympathetic Magic to categorize types of magic that encompasses many types of magical rituals. According to theory of Frazer, sympathetic magical rituals which are based on the association meanings and imagination, are divided into two categories homoeopathy and contagion. In the type of Homoeopathic Magic, it is believed that the similar absorbs and produces the similar. Also, contagious magic relies on the principle that a thing can be affected by a part of it. There are rituals among the Lak ethnicity that based on sympathetic magic. In this research, many of these rituals were studied by descriptive-analytical and oral interview methods, so that the fields and basis of rituals in those cases can be examined and determined. So, results were obtained like this: Magic is not good phenomenon among the Lak people; Unless it correctly solves someone's problem. The rituals based on homoeopathic magics among this people include Denoru, Howās, Planting greens, fortune-telling, Alafe and some healing rituals. Also the rituals based on contagious magic include personal items, umbilical cords, baby teeth, hair and nails, magic cures, Avalghara, and to some extent alafe. This type of magic rituals is based on human contact. Of course, these beliefs are not only related to the Lak people and there are similar beliefs in other Iranian tribes.

کلیدواژه‌ها [English]

  • James Frazer
  • Folk Literature
  • Ritual Literature
  • Sympathetic Magic
  • Homoeopathic Magic
  • Contagion Magic
  • Lak People
اوستا. (1385). گزارش و پژوهش جلیل دوستخواه. ج2. تهران: مروارید.
اسدیان خرم‌‌آبادی، محمد؛ باجلان فرخی، محمدحسین؛ کیانی، منصور. (1358). باورها و دانسته‌‌ها در لرستان و ایلام. تهران: وزارت فرهنگ و آموزش عالی.
پاکدل، بهزاد. (1396). آیین‌‌های لرستان. خرم‌‌آباد: شاپورخواست.
پانوف، میشل و پرن، میشل. (1382). فرهنگ مردم‌‌شناسی. ترجمۀ اصغر عسکری خانقاه. تهران: سمت.
پورداود، ابراهیم. (1309). ادبیات مزدیسنا، یشت‌‌ها. دو جلد. بمبئی: انتشارات انجمن زرتشتیان ایرانی بمبئی و ایران لیگ.
حیدری، علی؛ یاراحمدی، مریم. (1397). «همزاد و جلوه‌‌های آن در باور قوم لک». مجلۀ فرهنگ و ادبیات عامه. س 6. ش20. صص 250- 225.
دهخدا، علی‌‌اکبر. (1377). لغت‌‌نامه. 15 جلد. تهران: دانشگاه تهران.
رضایی نورآبادی، علی‌‌عباس. (1386). طب و درمان عامیانه بین قوم لک. مجلۀ نجوای فرهنگ. ش 5 و 6. صص 84- 71.
روایات داراب‌‌ هرمزدیار. (بی‌‌تا). (صحافی‌شده با فالنامۀ زرتشتی). بی‌‌جا: نشر: بی‌‌نا.
سیف، علی اکبر. (1395). روانشناسی پرورشی نوین. تهران: نشر دوران.
عسکری عالم، علی مردان. (1390). افسانه‌‌ها و باورداشت‌‌های غرب ایران. تهران: آرون.
فره‌‌وشی، بهرام. (1383). فرهنگ فارسی به پهلوی. تهران: مؤسسۀ انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.
فریزر، جیمز جرج. (1392). شاخۀ زرین، پژوهشی در جادو و دین. تهران: مؤسسۀ انتشاراتی آگاه.
کومون، فرانتس. (1377). ادیان شرقی در امپراطوری روم. ترجمۀ ملیحه معلم و پروانه عروج. تهران: سمت.
کهزادپور، نجمه و باقری، معصومه. (1395). «آداب چیدن مو و ناخن بنا بر فرگرد هفدهم وندیداد». مطالعات ایرانی. س15. ش29. صص 217- 201.
مختاری، محمد. (1337). حماسه در رمز و راز ملّی. تهران: دانشگاه.
مور، جری دی. (1389). زندگی و اندیشه بزرگان انسان‌‌شناسی. ترجمۀ هاشم آقابیگ‌‌پور و جعفر احمدی. تهران: جامعه‌‌شناسان.
میرزایی، محمد؛ بیرانوند، یوسف‌‌علی؛ سجادی، علی. (1398). «بررسی و تحلیل نمادهای باروری در سرسنجاق‌‌های مفرغی لرستان». مجلۀ زن در فرهنگ و هنر. دورۀ 11. ش 1. بهار 98. صص 63- 47.
نجف‌‌زاده قبادی، امیدعلی. (1391). ادبیات عامه لکی. خرم‌‌آباد: شاپورخواست.
نجم‌‌آبادی، محمود. (1371). تاریخ طب ایران. ج 1. تهران: دانشگاه تهران.
نظامی، الیاس بن یوسف. (1392). خسرو و شیرین. تصحیح بهروز ثروتیان. تهران: امیرکبیر.
هدایت، صادق (1395). نیرنگستان. چاپ 3. تهران: جاویدان.
Frazer, James George (1983). The Golden Bough; A Study Magic and Religion. London: Macmillan Press.
Dundes, Alan (1999). International Folkloristics. NewYork: Roman & Littlefield Publishers INC.
Ford, Michael (2009). Naos; A practical Guide to Modern Magick & Additional Satanic texts. 2ed. Houston: Succubu Production.
Hiebert, Paul. G (1983). Phenomenology and institutions of animism. Classroom notes from M620 at fuller theological seminary. Pasadena: Calif.
Malinowski, Bronislaw (1922). Argonauts of the Western Pacific. London: George Routledge & Sons.
Malinowski, Bronislaw (1944). Scientific Theory of Culture and other Essays. Chapel Hill: University of North Carolina Press.
Parrinder, Geoffrey (1976). Mysticism in the World's Religions. 1ed. Oxford: Oxford University Press.
Pritchard, E Evans (1956). Nuer Religion. Axford: Claredon Press.
Parrinder, Geoffrey (1976). Witchcraft, Aracles and Magic the Azande. Oxford University Press.New York.
Rheenen, Gailyn Van (1991). Communicating Christ in Animistic Contexts. Pasadena, California: William Carey Library.