تأمّلی در چیستی ادبیات آیینی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

1 دانش آموخته دکتری زبان و ادبیات فارسی، مدرس دانشگاه فرهنگیان، کرمان، ایران

2 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه باهنر، کرمان ، ایران

10.22077/jcrl.2023.5178.1033

چکیده

ادبیات آیینی سابقة دیرینی در تاریخ ادبیات فارسی دارد که نشان‌دهندۀ اهمیت موضوعات و مفاهیم آیینی نزد شاعران و سخن‌پردازان فارسی‌زبان است. در گذشته درون‌مایۀ ادبیات آیینی کهن بیشتر بر اسطوره­ها، سنت­ها و آداب‌ورسوم فرهنگی تأکید می­کرد، اما از دورة اسلامی و به‌ویژه با روی کار آمدن حکومت­های شیعی، رنگ و بوی مذهبی گرفت. در دورة معاصر دربارة چیستی و ماهیت شعر آیینی تحقیقاتی انجام شده است که معمولاً جامعیت و مانعیت تعریف در آن لحاظ نشده است و گاهی در تعاریف ارائه­شده، ادبیات آیینی با ادبیات عرفانی، مذهبی یا تعلیمی خلط شده است. این پژوهش تلاش می‌کند تا با شیوة کتابخانه­ای و سند کاوی به بررسی چیستی ادبیات آیینی بپردازد و در حد توان، تعریفی جامع­ از ادبیات آیینی ارائه دهد. در ادامه، بعضی از گونه­های ادبیات آیینی بررسی و به‌طور اجمالی به ساختار و محتوای آن اشاره شده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Reflection on the Nature of Ritual Literature

نویسندگان [English]

  • Zahra Anjoshoae 1
  • Ahmad Amiri khorasani 2
1 Language and litrary Farhangian university Iran
2 Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, Bahonar University, Kerman, Iran
چکیده [English]

Ritual literature has a long history in the history of Persian literature, which shows the importance of ritual topics and concepts for poets and Persian speakers. In the past, the main theme of ancient religious literature was myths, traditions and cultural customs, but from the Islamic era and especially with the coming of Shia governments, it took on a religious flavor. Regarding the nature of ritual poetry, especially in the contemporary era, definitions have been made that are not usually comprehensive; furthermore, there has not been a precise boundary between ritual poetry and other poetry, and sometimes in the definitions of researchers, ritual literature has been mixed with mystical, religious or didactic literature. In this paper, library research has been used to identify what ritual poetry is and present a more comprehensive definition of ritual literature. In what follows, the most common types of ritual literature are listed. The structure and content of ritual literature are briefly examined.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Literature
  • Ritual
  • Ritual Literature
  • Islamic Rituals
  • Iranian Rituals
آذر، امیراسماعیل. (1388). شکوه عشق. دوم. تهران: سخن
آذرنوش، آذرتاش. (1379). فرهنگ معاصر فارسی عربی. نشر نی.
امین­پور، قیصر. (1383). سنت و نوآوری در شعر معاصر. اول. تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
بهار، مهرداد. (1376). جستاری چند در فرهنگ روز ایران. تهران: فکر روز.
بختیاری، محمدرضا. (1395). «نگاهی به ادبیات آیینی عاشورایی از دیدگاه شاعران معاصر». کنگره بین­المللی زبان و ادبیات.
حبیبی، علیرضا و حسن­زاده میرعلی، عبدالله. (1400). «جامعه شناسی شعر آیینی در ایران». سبک­شناسی نظم و نثر فارسی. د14. ش64. صص2-16.
حسینی کازرونی، سید احمد. (1393). «نگاهی به ادبیات متعهد و تأثیر آن بر شعر مشروطیت». مطالعات ادبیات تطبیقی. س5. ش 18. صص135-152.
حیدری، زهرا. (1395). «بررسی صورت و معنی در شعر سید حمیدرضا برقعی». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. زاهدان: دانشگاه سیستان و بلوچستان.
خردمندپور، مسعود و نوریان، سیدمهدی. (1393). «مضامین تعلیمی در شعر آیینی». ادبیات تعلیمی. س6. ش 23. صص 17-38.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه دهخدا. دورۀ 16جلدی. تهران: دانشگاه تهران.
رمضانخانی، داوود. (1394). «تحلیل اشعار آیینی سید حسن حسینی». پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. قزوین: دانشگاه بین‌المللی امام خمینی (ره).
زرین‌کوب، عبدالحسین. (1354). نقد ادبی. ج2. تهران: امیر کبیر.
سعدی، مصلح الدین. (1394). کلیات سعدی. تصحیح محمدعلی فروغی. تهران: امیرکبیر.
سنگری، محمدرضا. (1391). پرسه در سایة خورشید. اول. تهران: سایة سخن
فردوسی، ابوالقاسم. (1394). شاهنامه فردوسی. تصحیح جلال خالقی مطلق. دورة 9‌جلدی. تهران: سخن.
فکوهی، ناصر. (1389). انسان و فرهنگ. تهران: جاوید.
کاظمی، محمدکاظم. (1389). ده شاعر انقلاب. دوم. تهران: سوره مهر.
کافی، محمدرضا. (1388). شرح منظومه ظهر. دوم. تهران: مجتمع فرهنگی عاشورا.
لنگرودی، شمس. (1389). تاریخ تحلیلی شعر نو. ششم. تهران: مرکز.
مجاهدی، محمدعلی. (1392). سیمای مهدی موعود در آیینه شعر فارسی. دوم. قم: جمکران.
مجاهدی، محمدعلی. (1390). شکوه شعر عاشورا در زبان فارسی. قم: زمزم هدایت.
محدثی خراسانی، زهرا. (1388) شعر آیینی و تأثیر انقلاب اسلامی بر آن. تهران: مجتمع فرهنگی عاشورا.