تحلیل محتوایی، زیبایی‌شناختی و زبانی شعر پایداری نوجوان ایران با تکیه بر مجموعه شعر «مثل ظهر عاشورا» از حمید هنرجو

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترا زبان وادبیات فارسی دانشگاه بیرجند

2 دانشیار گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند

3 استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه بیرجند، استان خراسان جنویی، ایران

4 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

10.22077/jcrl.2023.6866.1069

چکیده

شعر فارسی از مهم‌ترین ابزارها برای بیداری مردم نسبت به سرنوشت خویش و تشویق آنان به پایداری بهخصوص در برابر استبداد داخلی و استعمار خارجی است. میزان تأثیرگذاری شعر بر دنیای نوجوان، که در دورة حساس رشد و بلوغ قرار دارد، غیرقابل ‌انکار است. یکی از انواع ادبی که در شکل­دهی شخصیت و هویت نوجوان نقش قابل توجهی دارد، شعر پایداری است. شعر پایداری نوجوان ایران علاوه بر توصیف جنگ، مضامین و مؤلفه‌های مرتبط با آن چون اتحاد و عزم ملی برای مقابله با دشمن، ایثار، بیداری، تشویق به مقاومت، بیان رشادت‌های رزمندگان و ستایش شهیدان و بعد از جنگ، مضامین دیگری چون انتظارِ بازگشت اسرا، زندگی صبورانة‌ جانبازان و اسیران و خانواده‌های آن‌ها و به‌ویژه صلح‌گرایی را در خود منعکس می­سازد.  این مقاله با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی به تحلیل محتوایی، زیبایی­شناختی و زبانی دفتر شعر «مثل ظهر عاشورا» از حمید هنرجو می­پردازد. نتایج این جستار نشان می­دهد ازآنجایی‌که این مجموعه به بعد از جنگ مربوط است، شاعر به بیان مضامینی چون شهید و شهادت، توصیف بمباران شهرها و شهادت مادران و کودکان و هنچنین یادکرد شهدا، رزمندگان و جانبازان می‌پردازد. در بخش زیبایی­شناختی نیز شاعر شعر نوجوان با استفاده از علم بیان و بدیع، اغلب با تصویرسازی‌هایی ملموس و حسی، برای تفهیم مؤلفه­های پایداری در شعر نوجوان گام برداشته است. در تحلیل زبانی، واژگان و ترکیبات در شعر نوجوان بررسی که بیشتر از ترکیبات استفاده شده است، چون برای نوجوان بسیار راحت­تر است در یک جمله بار معنایی خود را برساند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Content, Aesthetic and Linguistic Analysis of Iranian Young Adults’ Resistance Poetry: A Case Study of “Mesle Zohr-e Ashura” Collection of Poems by Hamid Honarjo

نویسندگان [English]

  • Seyedeh Somayeh Mousavi Fard 1
  • Seyed Mehdi Rahimi 2
  • Mohammad Behnamfar 3
  • Aliakbar Samkhaniani 4
1 Ph.D. student of Persian language and literature in Birjand University
2 Associate Professor of the Department of Persian Language and Literature, Birjand University
3 Professor of the Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature, Birjand University, Khorasan Janavii Province, Iran
4 Dep, Persian language & literature, faculty literature and hummanity, University of Birjand, Iran
چکیده [English]

Abstract
Persian poetry is one of the most important tools for making people aware of their destiny and encouraging them to be resistant, especially to domestic tyranny and foreign colonialism. The impact of poetry on the world of young adults, who are in the critical period of growth and maturity, is undeniable. One of the types of literature that plays a significant role in shaping the character and identity of young adults is poetry. Apart form  the description of the war and the themes and components related to it such national unity to face the enemy, sacrifice, awareness, resistance, bravery of the warriors and praise for martyrs, Iranian young adults’ resistance poetry describes post-war issues and themes such as waiting for the return of prisoners, the patient life of veterans and captives and their families, and especially pacifism. Using a descriptive-analytical method, this article deals with the content, aesthetic, and linguistic analysis of “Mesle Zohr-e Ashura” (“Like the Afternoon of Ashura”), a collection of poems by Hamid Honarjo. The results of this research show that since this collection is related to the post-war period, the poet expresses themes such as martyrs and martyrdom, the bombing of cities and the martyrdom of mothers and children, as well as remembering martyrs, fighters and veterans. In the aesthetic part, this kind of poetry has taken steps to describe features of resistance in young adults’ poetry using literary devices and innovation, often with tangible and sensual imagery. In the linguistic analysis, words and compounds are examined, which shows compounds are used more than words, because it is much easier for teenagers to convey their intended meaning in one sentence.  

کلیدواژه‌ها [English]

  • Resistance Literature
  • Resistance Poetry
  • Iran's Teenage Poetry
  • Mesle Zohre Ashura
  • Hamid Honarjo
- ابراهیم­تبار، ابراهیم. (1396). «تحلیل مؤلفه­های ادبیات پایداری در شعر سیمین بهبهانی». نشریه ادبیات پایداریدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. س9. ش16.  صص20-2.
- ارمغان، علی. (1395). «جریان­شناسی شعر کودک و نوجوان ایران». رساله دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه کاشان.
- اکرامی­فر، محمدرضا. (1390). کتاب پانزدهم. (مجموعه مقالات پانزدهمین جشنواره کتاب سال دفاع مقدس). تهران: صریر.
- امیری خراسانی، احمد. (1387). نامه پایداری. (مقالات اولین کنگره ادبیات پایداری کرمان). تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدس.
- امیری خراسانی، احمد و هدایتی، فاطمه. (1393). « ادبیات پایداری؛ تعاریف و حدود». نشریه ادبیات پایداری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. س6. ش10. صص24-41.
- پورنامداریان، تقی. (1374). سفر درمه. تهران: زمستان.
- حجازی، بنفشه. (1374). ادبیات کودک و نوجوان. تهران: روشنگران.
- حجوانی، مهدی. (1394). «فراز و فرودهای شعر کودک و شعر نوجوان ایران در سه دهه پس از انقلاب اسلامی «ادب فارسی(دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران). د5. ش1. ص81-100.
- حدادی طاقانکی، نادعلی. (1388). «بررسی جلوه­های دفاع مقدس در ادبیات کودک و نوجوان». پایان‌نامه کارشناسی ارشد دانشگاه شهرکرد.
- راستگو، سید محمد. (1373). «مجموعه مقالات سمینار بررسی ادبیات انقلاب اسلامی». تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه­ها.
- ریاحی، محمدامین. (1379). پایداری حماسی. تهران: مروارید.
- ساروخانی، باقر. (1389). روش‌های تحقیق در علوم اجتماعی. ج2. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
- سلاجقه، پروین. (1385). از این باغ شرقی: نظریه­های نقد شعر کودک و نوجوان. تهران: کانون پرورش فکری کودک و نوجوان.
- سنگری، محمدرضا. (1380). نقد و بررسی ادبیات منظوم دفاع مقدس. تهران: پالیزان.
- سیف، سوسن و دیگران. (1388). روانشناسی رشد1. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها (سمت).
- شریفیان، مهدی و دیگران. (1391). «تجلی حماسه و عرفان عاشورایی در ادبیات انقلاب اسلامی ایران». نشریه ادبیات پایداری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. س3. ش6. صص238-257.
- شعاری نژاد، علی اکبر. (1374). ادبیات کودکان. تهران: مؤسسه اطلاعات.
- شفعی کدکنی، محمدرضا. (1370). صورخیال در شعر فارسی. تهران: آگاه.
- شمیسا، سیروس. (1383). بیان و معانی. تهران: فردوس.
- صهبا، فروغ. (1384). «شعر پایداری: هنر مبارزه با دشمن سه‌گانه». مجموعه مقاله­های اولین کنگره ادبیات پایداری به کوشش احمد امیری خراسانی. کرمان: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدس.
- عابدی، محمدرضا. (1394). «بررسی ساختاری نماد در ادبیات عاشورایی». نشریه ادبیات پایداری دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمان. س8. ش14. صص172-194.
- قاسمی، حسن. (1383). صورخیال در شعر مقاومت. تهران: فرهنگ گستر.
- قبادی، حسین‌علی. (1388). آیین آیینه. چاپ دوم. تهران: مرکز نشر آثار علمی دانشگاه تربیت مدرس.
-کریمی لاریمی، رضا. (1388). جلوه­های ادبیات پایداری در سروده­های شاعران مازندرانی. ساری: مرکز انتشارات توسعه علوم.
- کزازی، میر جلال الدین. (1375). زیباشناسی سخن پارسی 1. چاپ پنجم. تهران: ماد.
-گودرزی دهریزی، محمد. (1387). ادبیات کودک و نوجوان ایران درسنامه دانشگاهی. تهران: قو چاپار.
- محمدیان، علی. (1388). «بررسی و تحلیل موضوع شهید و شهادت در شعر کودک و نوجوان دهه هفتاد و هشتاد». پایان‌نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور (بی‌جا).
- محمدیان، علی. (1389). کتاب سیزدهم (مجموعه مقالات سیزدهمین جشنواره کتاب سال دفاع مقدس). تهران: بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش­های دفاع مقدس.
- میرصادقی، میمنت. (1373). واژه‌نامه هنر شاعری. تهران: مهناز.
- نجفی، عبدالمجید. (1390). زیر گنبد کبود: صورخیال در شعر کودک و نوجوان. تهران: شرکت انتشارات سوره مهر.
- نصرتی، معصومه. (1388). «بررسی نمادها در شعر کودک و نوجوان». پایان‌نامه کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه الزهرا.
- هنرجو، حمید. (1376). مثل ظهر عاشورا. تهران: حوزة هنری.