گونه شناسی اشعار عاشورایی (با تمرکز بر اشعار عاشورایی یزد)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه آموزش زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فرهنگیان تهران، ایران.

10.22077/jcrl.2024.6968.1077

چکیده

اشعار عاشورایی از نظر لحن، ساختار و کاربرد در اشکال متنوع و با درون‌مایۀ سوگ، با رویکرد عرفانی، حماسی، اخلاقی و اجتماعی و گاه با تلفیقی از این رویکردها عرضه می‌شوند. در این جستار با روش توصیفی-تحلیلی و استشهادی، وجوه زیبایی و عجین بودن عواطف و خیال شاعر عاشورایی با رویداد تاریخی در انواع شعر عاشورا بیان می‌شود. نتایج حاکی از آن است که گونه‌های اشعار عاشورایی با صراحت، سادگی زبان، حقیقت، پیام و مضمون‌پردازی صمیمی،... درآمیخته‌است که با توجه به طبع، ذوق و توفیق شاعر و همچنین عنایت اهل‌بیت، شکل مورد نظر شعر عاشورایی گاه به سان اثری کلاسیک و گاه با تلفیقی از آواز و شیوایی موسیقی شعر در محفل سیدالشهدا(ع) ترسیم می‌شود که همین ابتکار منجر به آفرینش گونۀ خاصی از این نوع شعر می‌شود. عناصر زبان، موسیقی، تخیل و عاطفه در انواع گونه‌‌های شعر عاشورایی یزد در فلسفۀ عاشورا، کارکرد توضیحی دارند و تصاویر بر پایۀ معرفت حسّی و اصل تداعی استوار است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Investigating the typology of Ashurai poems (focusing on Ashurai poems of Yazd)

نویسنده [English]

  • mahdi sadeghi
Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

In terms of tone, structure and application, Ashurai poems are presented in various forms with the theme of mourning, with a mystical, epic, moral and social approach and sometimes with a combination of these approaches. In this essay, with the descriptive-analytical and testimonial method, the aspects of beauty and blending of Ashurai poet's emotions and imagination with historical event are expressed in the types of Ashura poetry. The results indicate that the types of Ashurai poems are mixed with frankness, simplicity of language, truth, intimate message and thematization, and due to the nature, taste and success of the poet as well as the support of the Ahl al-Bayt, the intended form of Ashurai poetry is sometimes a work of art. Classical and sometimes with a combination of singing and eloquent music, poetry is drawn in the circle of Seyyed al-Shahada (PBUH), and this initiative leads to the creation of a special type of this type of poetry. The elements of language, music, imagination and emotion in all types of Ashura poetry of Yazd have an explanatory function in the philosophy of Ashura, and the images are based on sensory knowledge and the principle of association.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aesthetics
  • poetry
  • Ashura
  • literature
  • poets of Yazd
قرآن کریم          
امین فروغی، مهدی. (1392). شعر و موسیقی در نوحه‌های تهران. تهران: فرهنگ اسلامی.      
انصاری، نرگس. (1389). عاشورا در آیینۀ شعر معاصر. تهران: مجتمع عاشورا.         
الهام‌‌بخش، سیدمحمود؛ میرجلیلی، محمدعلی؛ احرامیان، علیرضا. (1379). حرف‌ ماندگار. یزد: آموزش‌وپرورش.  
بلوکباشی، علی. (1381). «فراز و فرود نمایش قدسیانه در فرایند تحولات اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی جامعۀ ایران». مجلۀ ماه هنر. ش 43و 44. صص22-43.                              
پورنامداریان، تقی. (1364). داستان پیامبران در کلیات شمس. تهران: علمی‌وفرهنگی.  
پورنامداریان، تقی و دیگران. (1391). «بررسی و تأویل چند نماد در شعر معاصر»، نشریۀ ادبیات پارسی معاصر. س2. ش1. صص25-48.                       
ثروتیان، بهروز. (1369). بیان در شعر فارسی. تهران: برگ.           
جانب‌اللهیف، محمدسعید. (1373). نخل‌بندی و نخل‌گردانی در میبد. تهران: معلم.    
چلکووسکی، پیترجی. (1367). تعزیه هنر بومی ایران. ترجمۀ داود حاتمی. تهران: انتشارات.   
خالقی، روح‌الله. (1381). سرگذشت موسیقی ایران. تهران: صفی‌علیشاهی.   
دهخدا، علی‌اکبر. (1373).  لغت‌نامه. تهران: دهخدا.      
سعادت، مصطفی. (1398). «رابطۀ تابوت‌وارۀ نخل با درخت خرما». فرهنگ یزد. س1. ش4. صص 26-9.
شفیعی‌کدکنی، محمدرضا. (1386). زمینه‌های اجتماعی شعر فارسی. تهران: اختران.    
شمیسا، سیروس. (1383). انواع ادبی. تهران: فردوس.    
صادقی، میمنت. (1376). واژه‌نامۀ هنر شاعری. تهران: کتاب مهناز.
صادقی، مهدی؛ صادق‌زاده، محمود؛ عزیزالله توکلی. (1399). «مضامین تعلیمی در اشعار عاشورایی یزد». مجله زبان‌و ‌ادبیات فارسی دانشگاه آزاد سنندج. ش39. صص 194-165.
صادقی، مهدی؛ صادق‌زاده، محمود؛ عزیزالله توکلی. (1399). «زیبایی آواز ‌و‌ دستگاه موسیقی در اشعار عاشورایی یزد در قالب نوحه». مجله فنون ادبی اصفهان. ش4(پیاپی33). صص133-152.       
صادقی، مهدی و رضایی، فضل‌الله. (1401). «جلوه‌های اندیشۀ اشعار عاشورایی یزد در قاب حماسه و عرفان». کنفرانس مطالعات زبان و ادبیات بین‌المللی لهستان. صص 20-1.          
صادقی، مهدی؛ صادق‌زاده، محمود؛ مؤمنی، زکیه. (1401). نغمۀ عشق در حسینیۀ ایران. یزد: سیدعلیزاده.           
صادقی، مهدی. (1401). حماسۀ سروها. یزد: حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس.
فتوحی، عباس. (1373). تذکرۀ شعرای یزد. یزد: موسسه‌انتشارات.
کافی، غلامرضا. (1386). شرح منظومۀ ظهر. تهران: مجتمع عاشورا.          
کزازی، میرجلال‌الدین. (1373). زیبایی‌شناسی سخن پارسی (معانی). تهران: نشر مرکز.           
کزازی، میرجلال‌الدین. (1386). زیبایی‌شناسی سخن پارسی (بیان). تهران: نشر مرکز. 
گل‌محمدی، حسن. (1366). عاشورا و شعر فارسی. تهران: اطلس. 
مجاهدی، محمدعلی. (1386). کاروان شعر عاشورا. قم: پژوهشکده تحقیقات اسلامی.
محتشم‌کاشانی، علی‌بن‌احمد. (1387). دیوان محتشم. تصحیح اکبر بهداروند. اصفهان: قائمیه.   
محمدزاده، مرضیه. (1383). دانش‌نامه شعر عاشورایی. ج1و2. تهران: ادراۀ ارشاد اسلامی.       
مهرابی، عالیه. (1395). واژه را به اوج می‌برم (اشعار شاعران جوان یزد). یزد: کتاب‌آرای پیشگام.          
ناتل‌خانلری، پرویز. (1361). وزن شعر فارسی. تهران: طوس.