دگردیسی شخصیت مسیح، اشخاص و عناصر صدر مسیحیت در شعر متعهد معاصر فارسی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایران

2 دانش آموختۀ دانشگاه بیرجند

3 گروه آموزشی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه بیرجند

10.22077/jcrl.2025.7146.1093

چکیده

عیسی فرزند مریم یا عیسی ناصری ملقب به مسیح در فرهنگ و ادب سنتی فارسی پیامبر صلح‌ورزی، تحمل و تسلیم و نماد روح، شناخت معنوی، احیاگری، شفادهی و جانبخشی است اما این شخصیت آیینی و افراد و عناصر مرتبط با وی در شعر متعهد معاصر فارسی در ساحت اندیشه و گفتمان، کنش و کردار اجتماعی دگردیسی یافته‌اند. هدف این پژوهش آن است که ابعاد شخصیت مسیح و دگردیسی مفهومی عناصر مسیحیت را در شعر متعهد معاصر نشان دهیم. این مقاله به روش توصیفی-تحلیلی ارائه شده است و در آن به نظریات فرکلاف در ساحتهای سه‌گانۀ تحلیل گفتمان شامل کاربردشناسی زبانی، مفهوم‌شناسی و کردارشناسی(پرکتیس اجتماعی) و نیز نظریات تحلیل گفتمان ایدئولوژیک تئون وندایک توجه داشته‌ایم. شواهد و داده‌های متنی از آثار شاعران نامدار متعهد به دست آمده است. نتایج این پژوهش حاکی است که عیسی مسیح در شعر متعهد معاصر فارسی به مبارزی نستوه و دردمند، منادی آزادی و رهایی، جانبخش مبارزات، یاریگر ستمدیدگان، احیاگر اندیشه‌ای انقلابی و ایدئولوزیک و منادی دگراندیش بدل شده است. مسیح در آثار این شاعران نمادی از «خویشتن» مبارزه‌جوی شاعر است که برای آرمانها انسانی، سیاسی، اجتماعی و انقلابی تلاش می‌نماید و در این راه ملتزم مرگ می‌شود. همچنین در آثار ایشان، شخصیتهای وابستۀ دیگر مانند مریم، یهودا و العازر و عناصر ترسایی مانند صلیب، باغ جتسمانی، جل‌جتا نیز برای بیان اهداف ایدئولوژیک مورد توجه و بهره-برداری قرار گرفته‌اند و بطور کلی در مقایسۀ کلی با نقش و جایگاه سنتی دچار دگردیسی شده اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Transformation of the Character of Christ and the Persons and Elements of the Early Christianity in Contemporary Persian Committed Poetry

نویسندگان [English]

  • Aliakbar Samkhaniani 1
  • Tayyebeh Hosseini 2
  • Sayed Mahdi Rahimi 3
1 Dep, Persian language & literature, faculty literature and hummanity, University of Birjand, Iran
2 Educated on University of Birjand
3 Associate Professor Faculty: Literature and Humanities Department:Persian Language and Literature,univrsity of birjand
چکیده [English]

Jesus, the son of Mary or Jesus of Nazareth, nicknamed the Messiah in traditional Persian culture and literature, is a prophet of peace, tolerance and submission and a symbol of the soul, spiritual knowledge, revival, healing and life-giving, but this ritual character and people and elements related to him in Contemporary committed poetry has undergone a transformation in the field of thought and discourse, social action . The aim of this research is to show the dimensions of Christ's character and the conceptual transformation of elements of Christianity in contemporary committed poetry. This article is presented in a descriptive-analytical way, and in it, we have paid attention to Fairclough's theories in the three areas of discourse analysis. The results of this research indicate that Christ has become a hard-working fighter, a harbinger of freedom and liberation, a vivifier of struggles, a helper of the oppressed, a revivalist of revolutionary and ideological ideas, and a harbinger of dissidents. In the works of these poets, Christ is a symbol of the poet's struggling "self" who strives for humanitarian, political, social and revolutionary ideals, and is bound to die in this way. Also, in his works, other dependent characters such as Mary, Judah, and Eleazar, and elements of fear such as the cross, the Garden of Gethsemane, Golgotha, have also been taken into account and used to express ideological goals and in general comparison with the role of the traditional position has undergone transformation.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Jesus Christ"
  • Transformation of Ritual Character"
  • Persian Committed Poetry"
  • Narrative Elements of Christianity"
  • Symbolism"
  • "
  • Mythology"
 قرآن کریم. (بی‌تا). ترجمه بهاءالدین خرمشاهی. تهران: جامی-نیلوفر.
 اناجیل اربعه. (1375). ترجمۀ میر محمد باقراسماعیل حسینی خاتون‌آبادی، به کوشش رسول جعفریان، تهران: نقطه.
آریان، قمر. (1378). چهرۀ مسیح در ادب فارسی. تهران: سخن.
آرگایل، مایکل. (بی‌تا)، «یونگ و نمادپردازی دینی»، ترجمۀ احمدرضا محمدپور. نقد و نظر. س10. ش 1و2. صص
اخوان ثالث، مهدی. (1386 الف). زمستان. تهران: زمستان.
اخوان ثالث، مهدی. (1386 ب). سه کتاب (در حیات کوچک پاییز در زندان، زندگی می‌گوید: اما باز باید زیست، دوزخ اما سرد). تهران: زمستان.
اخوان ثالث، مهدی. (1387الف). از این اوستا. تهران: زمستان.
اخوان ثالث، مهدی. (1387ب). ترا ای کهن بوم و بر دوست دارم. تهران: زمستان.
پورنامداریان، تقی. (1381). سفر در مه. تأملی در شعر شاملو. تهران: نگاه.
ترقی، گلی. (1386). بزرگ بانوی هستی (اسطوره، نماد، صور ازلی) با مروری بر اشعار فروغ فرخزاد. تهران: نیلوفر.
جوکار، منوچهر. (1390). «عناصر و مضامین ترسایی در شعر شاملو». ادب پژوهی. ش 17. صص 141-120.
حافظ، شمس­الدین محمد. (1388). دیوان به تصحیح قزوینی و غنی. تهران: آیینۀ هنر.
حسین­پورچافی، علی. ( 1384). جریان‌های شعر معاصر فارسی (از کودتا سال 1332تا انقلاب 1357). تهران: امیرکبیر.
حقی، مریم و میرزایی، طاهره. (1396). «شبانی عیسی (ع) و شبان-رمگی در مسیحیت و بازتاب آن در ادبیات معاصر فارسی». ادبیات تطبیقی جیرفت. د5. ش 3. صص 127- 150.
 خادمی­کولایی، مهدی. ( 1386). «نمودهای اساطیری انبیا و آیین­گذاران در شعر شاملو». پیک نور. س 5. ش 3. صص 132-115.
خاقانی، افضل­الدین. (1368). دیوان خاقانی شروانی. تصحیح و توضیح ضیاءالدین سجادی. تهران: زوار
خزائلی، محمد. (1376). اعلام قرآن. تهران: نگاه.
خطیبی، مهدی.(1383). شعر متعهد ایران (چهره‌های شعر سلاح). ج1. تهران: آفرینش.
 دستغیب، عبدالعلی.(1373). نقد آثار احمد شاملو. تهران: آروین.
دهخدا، علی‌اکبر. (1377). لغت‌نامه. تهران: دانشگاه تهران.
سارتر، ژان پل. (1370). ادبیات چیست؟ترجمه ابوالحسن نجفی. تهران: کتاب زمان.
سعدی شیرازی، مصلح بن عبدالله. (1389). بوستان، تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی. تهران: خوارزمی.
سلاجقه، پروین. (1384). نقد شعر معاصر: امیرزادۀ کاشی‌ها (احمد شاملو). تهران: مروارید.
شاملو، احمد. (1382). مجموعه آثار-دفتر یکم ، شعرها. ج 1و2. تهران: نگاه.
شاملو، احمد. (1377). دفتر از هوا و آینه. تهران: زمانه.
شاهرودی، اسماعیل. (1390). مجموعه اشعار. تهران: نگاه.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1350). مجموعه شعر در کوچه‌باغ‌های نشابور. تهران: توس.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1379). آیینه‌ای برای صداها. تهران:سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1388 الف). بوی جوی مولیان. تهران: سخن.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1388ب). مجموعه شعر ستارۀ دنباله‌دار. تهران: سخن.
شوالیه، ژان و گِربران، آلن.(1385). فرهنگ نمادها. ترجمه و تحقیق سودابه فضایلی. تهران: جیحون.
شیمل، آنه ماری.(1387). عیسی و مریم در عرفان اسلامی. ترجمه و تحقیق محمد­حسن خواجه­زاده. تهران: امیرکبیر.
صفارزاده، طاهره. (1384). دیدار صبح. تهران: پارس کتاب.
صفارزاده، طاهره. (1391). مجموعه اشعار. تهران: پارس کتاب.
فرخزاد، فروغ. (1378). فروغ جاودانه (مجموعه شعرها و نوشته­ها و گفتگوهای فروغ فرخزاد) به انضمام نوشته‌هایی دربارۀ فروغ. به کوشش عبدالرضا جعفری. تهران: تنویر.
فرخزاد، فروغ، (مجموعه اشعار فروغ فرخزاد به کوشش سعید قانعی، تهران: بهزاد.
قانونی، حمیدرضا.(1387 ). «مسیحیت در شعر شاملو و مقایسه تطبیقی با شعر برخی از شاعران معاصر عرب». پیک نور. س 6. ش 2. صص 141-125.
عباسی، حبیب­الله. (1378). سفرنامۀ باران؛ تحلیل و گزیده اشعار محمدرضا شفیعی کدکنی، تهران: روزگار.
کسرایی، سیاوش. (1386). مجموعه اشعار. تهران: نگاه.
محمدی، محمدحسین. (1374). فرهنگ تلمیحات شعر معاصر. تهران: میترا.
مهدوی، معصومه؛ سید بابک، فرزانه؛ قاسمی حاجی­آبادی، لیلا. (1397/ 2018). «تقنیة الإحالة لاســتدعاء أسطورة المســیح فی الشعر العربی المعاصر (من خلال نصوص لمجموعة من الشعراء الرواد العرب)»، اضاءات نقدیة، س 8. ش 31. صص 133-158.
کمبل، جوزف. (1377). قدرت اسطوره (گفتگو با بیل مویرز و بتی سوفلاور). ترجمۀ عباس مخبر. تهران: نشر مرکز.
یاحقی، محمدجعفر. (1389). فرهنگ اساطیر و داستان­وارهها در ادبیات فارسی. تهران: مؤسسه فرهنگ معاصر.
 
Klapes Peter, (2005), The Philosophy of Imagination and William Blake’s Jesus, Falsafa: Undergraduate Journal of Philosophy: UC Irvine : Boston college.
Strengholt Jos M.,(2017) ‘Jesus in Arabic poetry, At the death of Mahmud Darwish (1941-2008)’, https://strengholt.info/wpcontent/uploads/2017/07/MahmudDarwish