پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

تحلیل مناقب هفت‌رنگ ابن حسام خوسفی در مدح امام زمان (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
چکیده

رسالت شعر آیینی بیان مسائل اعتقادی است. هر شاعر در انجام این رسالت سبک و روش خاصی دارد. این مقاله به روش توصیفی - تحلیلی شگردهای بلاغی ابن حسام خوسفی در «ترکیب‌بند مناقب هفت‌رنگ امام زمان (ع)» را بررسی می‌کند. ابتدا به بررسی جداگانة زیبایی‌ها و بن‌مایه‌های معنایی هفت‌بند شعر می‌پردازد؛ سپس نتیجه‌گیری نهایی را ارائه می‌دهد. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که شاعر قالب ترکیب‌بند هفت‌بندی با محوریت رنگ‌ها را برگزیده و به ترتیب در هر بند رنگ‌های سفید، سرخ، زرد، سبز، کبود، بنفش و سیاه را در جایگاه ردیف قرار داده و به ترتیبِ بسامد، با بهره‌گیری از واج‌آرایی، تکرار، جناس، استعارة مصرّحه، تناسب، کنایه، تشبیه بلیغ اضافی، تشخیص، تشبیه مفصل، حسن تعلیل، تلمیح، تشبیه بلیغ اسنادی، ایهام، تشبیه تفضیل، تضاد، پارادوکس، به ترتیب بندها به بیان این موضوعات محوری پرداخته است: روشنی عالم به نور امام زمان (ع)، عظمت یافتن دین با مبارزات آن حضرت، مقابله با دشمنان و بی‌عدالتی و مبارزة مسلحانه، ادامة راه پیامبر و امام علی (ع) و امام حسین (ع) و خون‌خواهی ایشان و جنگاوری و مبارزه با بی‌دینان، محو سیاه‌کاران و شفاعت از شاعر که از پیروان راستین آن حضرت است.

شاعر با آشنایی‌زدایی و قاعده‌افزایی و خلاقیت، با موفقیت به بیان مؤثر و زیبای مفاهیم موردنظر خود نایل آمده است.

واژگان کلیدی: ابن حسام خوسفی، مناقب هفت‌رنگ در مدح امام زمان (ع)، شعر آیینی، ترکیب‌بند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of the Seven-Colored Virtues by Ibn Husam Khusafi in Praise of Imam Zaman

نویسنده English

Fatemeh Bidokhti
Assistant Professor, Department of Persian Language and Literature, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده English

Religious poetry is fundamentally centered on the expression of faith, with each poet developing a distinctive style. This article, using a descriptive-analytical approach, examines the techniques employed by Ibn Husam Khusfi in seven-colored virtues, composed in praise of Imam Zaman (may Allah hasten his reappearance). The study analyzes the poet’s choice of the seven-stanza tarkīb-band form and the aesthetic and semantic features of each stanza. The findings indicate that the poet deliberately selected the seven-stanza form to convey profound devotion to Imam Zaman, assigning each stanza a specific color as its radīf (refrain): white, red, yellow, green, azure, violet and black. Ibn Husam employs a rich repertoire of literary devices, including alliteration, repetition, paronomasia, metaphor, metonymy, simile, personification, allusion, paradox and antithesis to highlight key themes: the Imam’s illuminating presence, religious glorification, resistance against injustice, continuity of the Prophet’s and Imams’ path, the struggle against evil, and the poet’s supplication for intercession. Ibn Husam, through defamiliarization, creative rule-breaking, and artistic invention, masterfully employs color symbolism and rhetorical devices, transforming his poetry into a passionate expression of faith, hope, and revolutionary spirit.

کلیدواژه‌ها English

Ibn Husam Khusfi
Seven-Colored Virtues in Praise of Imam Zaman
Religious Poetry
Tarkīb-Band
 قرآن.
آل بویة لنگرودی، عبدالعلی؛ ورز، لیلا. (۱۳۸۹). «عناصر زیباشناختی سخن از دیدگاه عبدالقاهر زنجانی و بندتو کروچه و آ. ای ریچاردز». فصلنامة لسان مبین (پژوهش عربی). س 2. ش 1. صص 1-32.
الیوت، تی. اس. (1373). دین و ادبیات. ترجمه زهره خطیبی، فصلنامة هنر. ش26. صص 413-420.
امین، حسن. (1387). دانش نامة شعر. تهران: دایرةالمعارف ایران‌شناسی.
ابن حسام، محمد بن حسام‌الدین. (1390). دیوان مولانا محمد بن حسام خوسفی. به اهتمام مرادعلی واعظی. تهران: فکر بکر.
پورنامداریان، تقی. (1381). سفر در مه. تهران: نگاه.
حسن‌زاده، شهریار. (1386). قافیة ساده. تهران: سپهر کهن.
خاوری، فرشته؛ جدیدالاسلام، حبیب؛ رومیانی، بهروز. (1397). «بررسی و تحلیل ساختار شعر ابن حسام بر اساس نظریة جفری لیچ». مطالعات تطبیقی. س12 ش48. صص 373-401.
سارتر، ژان پل. (1348). ادبیات چیست؟ ترجمه ابوالحسن نجفی. ج1. تهران: کتاب زمان.
شمیسا، سیروس. (1342). بیان و معانی. تهران: فردوس.
شوالیه، ژان و آلن گربران. (1378). فرهنگ نمادها. ترجمه سودابة فضایلی. تهران: جیحون.
شوپنهاور، آرتور. (1375). هنر و زیبایی‌شناسی. ترجمه فؤاد روحانی. تهران: زریاب.
طاهری، حمید و رحمانی، مریم. (1390). «تصویر در شعر سپید». نشریه ادب پارسی معاصر. س1 ش2. صص 89-114.
طباطبایی، سید محمدحسین. (1417ق). المیزان. بیروت: مؤسسه الاعلی للمطبوعات.
غلامرضایی، محمد. (1386). سبک‌شناسی شعر فارسی از رودکی تا شاملو. چاپ سوم. تهران: جامی (مصدق).
فتوحی، محمود. (1393). بلاغت تصویر. تهران: سخن.
کروتکف، جورج؛ بناپور، هاشم. (1384). «رنگ و عدد در هفت‌پیکر». زمستان. ش16. صص 38-71.
کروچه، بندتو. (1372). کلیات زیبایی‌شناسی. ترجمه فؤاد روحانی. تهران: علمی فرهنگی.
محسنیان‌راد، مهدی. (1381). «فرهنگ و زیبایی‌شناسی شهری»، فرهنگ عمومی. ش7. ص 45.
واعظی، مراد علی. (1386). «ابن حسام خوسفی، پردازش‌گر شعر مذهبی در قرن نهم». فرهنگ خراسان جنوبی. س2 ش4. صص 167-183.
واعظی، مرادعلی؛ مدنی ایوری، سیده طیبه. (1393). «لحن حماسی در اشعار آیینی محمد بن حسام خوسفی»، فصلنامه مطالعات فرهنگی- اجتماعی خراسان. ش31. صص 165-202.
همایی، جلال‌الدین. (1364). فنون بلاغت و صناعات ادبی. چاپ سوم. تهران: طوس.

  • تاریخ دریافت 28 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 10 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 20 خرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404