پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

بررسی تاثیر اندیشه های غلات شیعه بر سه نسخه از متون شبیه خوانی با تمرکز بر شخصیت محوری حضرت علی(ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه شاهد تهران
2 دانشگاه هنر تهران
چکیده
در دوران معاصر و به‌خصوص چند دهه اخیر محققین تعزیه از زاویه و منظر دید خود شبیه‌خوانی و نسخ آن را بررسی و تحلیل نموده‌اند و بارها به تاثیر ادبیات، اسطوره‌ها و فرهنگ عامه ایران، چه قبل و چه بعد از اسلام در آن اذعان داشته‌اند. پژوهشگران این مقاله ضمن توجه به این موضوع و با هدف شناخت تفکراتی که نسخه نویسان شبیه نامه‌ها چه به‌صورت مستقیم و یا غیر مستقیم از آنها استفاده نموده‌اند؛ با طرح این پرسش، که اندیشه‌ها و عقاید غلات شیعه چه تاثیری بر نسخه‌نویسان مجالس شبیه‌خوانی داشته است به بررسی تاثیر اندیشه‌های غلات شیعه بر سه نسخه از متون شبیه-خوانی(مجلس مولود کعبه، گوشه جوانمرد قصاب، مجلس شست بستن دیو) که با محوریت حضرت علی(ع) می‌باشد، پرداختند. غالیان یا غلات شیعه در قرون نخستین اسلامی افرادی بودند که به امام علی(ع) و فرزندانش، نسبت خدایی یا نبوت می‌دادند و علاوه بر ساختن روایات غیرواقعی و دروغین در مورد اهل بیت پیامبر(ص)، در توصیف آنان افراط می-کردند. امامان شیعه بارها علاوه بر اظهار تنفر از آنان به رد عقاید این گروه‌ها پرداختند. غلو و زیاده‌روی در وصف شبیه-های امامان شیعه در بیشتر نسخه‌های شبیه خوانی و به‌خصوص در این نسخه‌های مورد مطالعه مشهود می‌باشد. روش تحقیق در این مقاله توصیفی-تحلیلی می‌باشد و یافته‌هایی که نویسندگان این مقاله به آن دست یافتند در قالب پنج شاخصه اصلی عبارتند از: روایت‌های غیر مستند، اتفاقات و معجزات خارق العاده، الوهیت، فرشتگان آسمانی و موجودات افسانه-ای.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Influence of Shiite Extremists’ Views on Three Ta’zieh Texts: Imam Ali’s Character as a Case Study

نویسندگان English

بردباری bordbari 1
Reza Hosseini 1
mohammadhossein naserbakht 2
Sedighe pourmokhtar 1
1 Shahed university
2 Tehran University
چکیده English

In recent decades, scholars of Ta’zieh have examined Shabih’khani and its texts from their own perspectives. They have consistently acknowledged the influence of literature, mythology and Iranian folk culture on their formation either before or after Islam. Accepting this matter, this paper explores the thoughts that Shabih’khani scriptwriters have directly or indirectly adopted. The study explores what influence the beliefs and ideas of Shiite Ghulat (extremists) had on the scriptwriters of Shabih’khani performances. In doing so, the study examines the influence of Shiite extremists’ beliefs and ideas on three Shabih’khani scripts about Imam Ali: The Assembly of the Kaaba-Born, The Corner of the Chivalrous Butcher and The Assembly of Binding the Demon’s Thumb. The Shiite extremist were early Islamic figures who attributed divinity or prophethood to Imam Ali and his descendants. In addition to fabricating false narratives about the Prophet’s Household, they excessively exaggerated their descriptions. The Shiite Imams repeatedly condemned and rejected the beliefs of this group. Exaggeration and overstatement in depicting Shiite Imams are evident in most Shabih’khani texts, particularly in the versions analyzed in this study. This research holds a descriptive-analytical approach. The findings are categorized into five main characteristics: unsubstantiated narratives, extraordinary events and miracles, divinity, celestial angel, and mythical beings.

کلیدواژه‌ها English

Shabih&rsquo
khani (Ta&rsquo
zieh), Shiite Sects, Shiite Extremists (Ghulat), Folk Culture
قرآن کریم
 نهج‌البلاغه. (1378). ترجمه سید جعفر شهیدی. تهران: علمی و فرهنگی.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1410ق). لسان العرب. ج 9. بیروت:‌ دار صادر.
اسفندیاری، اسکندر. (1374). «پژوهشی درباره طوایف غلات تهران». تهران: سازمان تبلیغات اسلامی.
 اسماعیلی، حسین. (1389). «تشنه در میقاتگه (متن و متن شناسی تعزیه، مجموعه لیتن)». تهران: معین.
 بلوکباشی، علی. (1390). «تعزیه‌خوانی (حدیث قدسی مصایب در نمایش آیینی)» چاپ دوم. تهران: امیرکبیر.
 بیضایی، بهرام. (1390). «نمایش در ایران». تهران: روشنفکران و مطالعات زنان.
 پرویزی، فرحناز و همکاران. (1398). «واکاوی و نقد غلوآمیز درباره امامان (ع) در دو تفسیر عیاشی و قمی». دو فصلنامه علمی حدیث‌پژوهی. س11. ش22. صص339-360.
تمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد. (1383). غرر الحکم و درر الکلم. تهران: دانشگاه تهران.
 جعفریان، رسول. (1390). «بررسی چند روایت تاریخی در باب غالیان عصر خلافت امام علی (ع)». پژوهش‌های تاریخی. س3. ش4. صص2330.
 حر عاملی، محمد بن حسن. (1414ق). وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. بیروت: داراحیاء التراث العربی.
 حنبل، احمد. (1411ق). مسند احمد. ج 1، بیروت: دارالفکر.
 حیدری، سید کمال. (1391). غلو: حقیقت و اقسام آن. تهران: مشعر.
راغب اصفهانی، ابوالقاسم حسین بن محمد. (1404ق). المفردات فی غرایب القرآن. تهران: المکتبه المرتضویه.
راوندی، قطب‌الدین. (1388). خرایج و جرایح (جلوه‌های اعجاز معصومین). ترجمه غلامحسین محرمی. قم: جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
 شاذان، ابی‌الفضل. (1394). الفضائل ابن شاذان. ترجمه سید محمدحسین حسینی. تهران: آرایان.
شهیدی، عنایت‌الله. (1380). پژوهشی در تعزیه و تعزیه‌خوانی از آغاز تا پایان دوره قاجار در تهران. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی با همکاری کمیسیون ملی یونسکو در ایران.
 شیخ مفید، محمد بن محمد بن نعمان عکبری. (1413ق). تصحیح اعتقادات الامامیه. قم: الموتمر العالمی لالفیه الشیخ المفید.
 صالح‌پور، اردشیر. (1386). ساخت‌مایه‌ها و جان‌مایه‌های ادبی تعزیه. مجموعه مقالات نمایش گردهمایی مکتب اصفهان. تهران: فرهنگستان هنر.
 صفری فروشانی، نعمت‌الله. (1378). غالیان کاوشی در جریان‌ها و برآیندها. مشهد: آستان قدس رضوی.
 عمید، حسن. (1386). فرهنگ فارسی عمید. تهران: امیرکبیر.

  • تاریخ دریافت 17 دی 1403
  • تاریخ بازنگری 17 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 31 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404