بررسی زبان قرآنی در تمهیدات و نامه های عین القضات همدانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه مازندران دانشکده ادبیات و علوم انسانی و اجتماعی

2 دانشگاه مازندران

10.22077/jcrl.2025.8884.1195

چکیده

زبان قرآن، مانند زبان دیگر متون مقدس، زبانی تأویل‌پذیر و دارای معانی عمیق وچندلایه است. ویژگی‌هایی مانند فصاحت و بلاغت، تنوّع در سبک، موسیقی وآهنگ، تمثیلی بودن، هماهنگی و انسجام متنی، اسلوب‌های بیانی مختلف(تشبیه، استعاره، کنایه و مجاز)، تکرار هدف‌مند و ایجاز، از دیگر ویژگی‌های این زبان به شمار می‌رود. شیفتگی عین‌القضات به زبان قرآن سبب وحدت زبان او با زبان قرآن شده‌ و کارکرد ذهنی و تلقی او از جهان، تأویل آیات قرآن است. در این مقاله، زبان قرآن در تمهیدات و نامه‌های عین‌القضات به لحاظ موارد زیر بررسی شده : زبان تأویلی عین‌القضات و ویژگی‌های آن، زبان قرآن در ساختار عبارات و جملات فارسی تمهیدات و نامه‌ها، نکات سبکی و بلاغی و اصطلاح‌سازی صوفیانه با الفاظ آیات، استفاده از زبان استعاری و تمثیلی برای تأویل حروف مقطعه‌ و پویایی این حروف در دیدگاه وی، نوع بهره‌برداری از آیات پرتکرار صوفیانه و آیات کلیدی قرآن و استفاده از اصطلاحات عرفانی با اقتباس از آیات. بخشی ازدستاوردهای پژوهش، ناظر بر این است که عین‌القضات در تمهیدات و نامه‌ها با استفاده از زبان شطحی و بیان نقیضی و زبان پارادوکسی آیات را تاویل کرده است و با اضافه‌های تشبیهی و استعاری با آیات تصویرگری‌های منحصر به‌فردی خلق کرده که این خود، یک برجستگی سبکی در نثر قرآنی اوست و در تأویل حروف مقطعه نیز از زبان تمثیلی و استعاری کمک گرفته‌ و در تأویل این حروف از آیات محکم برای تفسیر متشابهات بهره برده‌ و این‌که با الفاظ و عبارات قرآن اصطلاحات صوفیانه خلق کرده‌است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Examining the Quranic language in the tamhidat and nameha of Ayn al-Qudat Hamadani

نویسندگان [English]

  • Hadi Lotfinia 1
  • mortze mohseni 2
  • siavash Hagh joo 2
  • reza satari 2
1 mazandaran university
2 mazandaran university
چکیده [English]

The language of the Quran, like that of other sacred texts, is open to interpretation and possesses profound and multi-layered meanings. Features such as eloquence and rhetoric, stylistic diversity, musicality and rhythm, allegorical expressions, textual harmony and coherence, various expressive techniques (such as simile, metaphor, allusion, and metonymy), purposeful repetition, and brevity are among the characteristics of this language. The deep fascination of Ayn al-Qudat with the Quranic language has resulted in the unification of his language with that of the Quran. His intellectual framework and worldview are shaped by the interpretation and exegesis of Quranic verses.



This article examines and analyzes the language of the Quran in the Tamhidat and letters of Ayn al-Qudat Hamadani, focusing on the following aspects: the interpretive language of Ayn al-Qudat and its features; the influence of Quranic language on the structure of Persian phrases and sentences in the Tamhidat and letters; specific syntactical patterns; stylistic and rhetorical points inspired by the Quran; the creation of Sufi terminology using Quranic expressions; the use of metaphorical and allegorical language to interpret the disjointed letters (Muqatta‘at) of the Quran and the dynamic nature of these letters in his perspective; the method of interpretation and use of frequently recurring Sufi-related verses and key Quranic passages; and the adoption of mystical titles and terms derived from Quranic verses.



The research findings indicate that Ayn al-Qudat, in the Tamhidat and letters, employed the language of ecstasy (shathiyat) to interpret Quranic verses, utilizing paradoxical expressions .

کلیدواژه‌ها [English]

  • interperetation
  • language of quran
  • Ayn al-qudat Hamedani
  • tamhidat
  • letters
قرآن کریم. (۱۳۶۸). ترجمه عبدالمحمد آیتی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ابوزید، نصرحامد.) ۱۳۸۰(. معنای متن. ترجمه‌ی مرتضی کریمی نیا. تهران: طرح نو.
افراسیابی، غلامرضا. (۱۳۷۲). سلطان العشاق. شیراز: دانشگاه شیراز.
 ایزوتسو، توشیهیکو. (۱۳۷۴). خدا و انسان در قرآن. ترجمه­ی احمدآرام. تهران: فرهنگ.
برتون، آندره. (۱۹۹۳م/۱۴۰۲). سرگذشت سوررئالیسم. مترجم عبدالله کوثری. تهران: نی.
 پورنامداریان، تقی. (۱۳۹۶). رمز و داستانهای رمزی درادب فارسی، چاپ نهم، تهران: علمی و فرهنگی.
تقوی کوتنایی، علیرضا. (۱۳۹۹). بررسی مقایسه ای نگرش هرمونتیکی عین‌القضات همدانی و پل ریکور. دانشگاه مازندران: رساله­ی مقطع دکتری ادبیات.
خرمشاهی، بهاءالدین. (1376). قرآن‌پژوهی. تهران: ناهید.
ساجدی، ابوالفضل. (۱۳۹۲). زبان قرآن. تهران: سمت.
ساقی، محمد. (۱۳۹۸). بررسی شیوه­های تأثیرپذیری از قرآن و حدیث در آثار فارسی عین‌القضات. دانشگاه نیشابور: پایان‌نامه­ی کارشناسی ارشد ادبیات فارسی.
سیدی، سیدحسین. (۱۴۰۱). نظریه­ی متن در تمدن اسلامی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۹۲). زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن.
شمس قیس رازی. (۱۳۳۸). المعجم فی معاییر أشعار العجم، مصحح مدرس رضوی. تهران: کتابفروشی تهران.
شمیسا، سیروس. (۱۳۷۳). معانی. چاپ اول. تهران: میترا.
عباسی، اکرم. (۱۳۹۴). تحلیل تواز‌ن‌های کلامی در تمهیدات عین‌القضات همدانی. دانشگاه اصفهان: پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی.
علوی‌مقدم، مهیار. (۱۳۹۷). مطالعات ادبی هرمونتیک متن شناختی. تهران: سخن.
فراستخواه، مقصود. (۱۳۷۶). زبان قرآن. تهران: قلم.
فولادی، علیرضا. (۱۳۸۷). زبان عرفان. تهران: فراگفت.
کریمی­نیا، مرتضی. (۱۴۰۱). زبان قرآن تفسیر قرآن. مجموعه مقالات قرآن‌پژوهی غربیان. تهران: هرمس
مایل هروی، نجیب. (۱۳۷۴). خاصیت آینگی. تهران: نشر نی.
محبتی، مهدی. (۱۳۸۷). از معنا تا صورت. (دو جلد). تهران: سخن.
میرباقری فرد، علی‌اصغر. (۱۳۸۹). «بررسی و تحلیل زبان عرفانی در آثار عین‌القضات همدانی». پژوهش‌های فلسفی-کلامی. س12. ش 1و 2. پیاپی 45-46.
نوروزپور، لیلا. (۱۳۹۴). «تأویل آیات قرآن در تمهیدات». ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. س 14. ش 53. صص 321-354.
همدانی، عین‌القضات. (۱۳۴۱). تمهیدات. تصحیح عفیف عسیران. تهران: دانشگاه تهران.
همدانی، عین‌القضات. (۱۳۷۷). نامه­ها. ۳ ج. شرح و تصحیح: علی نقی منزوی و عفیف عسیران. تهران: اساطیر.