پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

بررسی زبان قرآنی در تمهیدات و نامه های عین القضات همدانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه مازندران دانشکده ادبیات و علوم انسانی و اجتماعی
2 دانشگاه مازندران
چکیده
زبان قرآن، مانند زبان دیگر متون مقدس، زبانی تأویل‌پذیر و دارای معانی عمیق وچندلایه است. ویژگی‌هایی مانند فصاحت و بلاغت، تنوّع در سبک، موسیقی وآهنگ، تمثیلی بودن، هماهنگی و انسجام متنی، اسلوب‌های بیانی مختلف(تشبیه، استعاره، کنایه و مجاز)، تکرار هدف‌مند و ایجاز، از دیگر ویژگی‌های این زبان به شمار می‌رود. شیفتگی عین‌القضات به زبان قرآن سبب وحدت زبان او با زبان قرآن شده‌ و کارکرد ذهنی و تلقی او از جهان، تأویل آیات قرآن است. در این مقاله، زبان قرآن در تمهیدات و نامه‌های عین‌القضات به لحاظ موارد زیر بررسی شده : زبان تأویلی عین‌القضات و ویژگی‌های آن، زبان قرآن در ساختار عبارات و جملات فارسی تمهیدات و نامه‌ها، نکات سبکی و بلاغی و اصطلاح‌سازی صوفیانه با الفاظ آیات، استفاده از زبان استعاری و تمثیلی برای تأویل حروف مقطعه‌ و پویایی این حروف در دیدگاه وی، نوع بهره‌برداری از آیات پرتکرار صوفیانه و آیات کلیدی قرآن و استفاده از اصطلاحات عرفانی با اقتباس از آیات. بخشی ازدستاوردهای پژوهش، ناظر بر این است که عین‌القضات در تمهیدات و نامه‌ها با استفاده از زبان شطحی و بیان نقیضی و زبان پارادوکسی آیات را تاویل کرده است و با اضافه‌های تشبیهی و استعاری با آیات تصویرگری‌های منحصر به‌فردی خلق کرده که این خود، یک برجستگی سبکی در نثر قرآنی اوست و در تأویل حروف مقطعه نیز از زبان تمثیلی و استعاری کمک گرفته‌ و در تأویل این حروف از آیات محکم برای تفسیر متشابهات بهره برده‌ و این‌که با الفاظ و عبارات قرآن اصطلاحات صوفیانه خلق کرده‌است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

An Analysis of Qur’anic Language in the Tamhīdāt and Letters of Ayn al-Quzat Hamadani

نویسندگان English

Hadi Lotfinia 1
mortze mohseni 2
siavash Hagh joo 2
reza satari 2
1 mazandaran university
2 mazandaran university
چکیده English

The language of the Qur’an, like that of other sacred texts, is interpretable and possesses deep, multi-layered meanings. Its features include eloquence and rhetorical sophistication, stylistic diversity, musicality and rhythm, figurative expression, textual coherence and unity, various rhetorical devices (such as simile, metaphor, metonymy, and figurative speech), purposeful repetition, and conciseness. Ayn al-Quzat Hamadani’s fascination with the Qur’anic language led to a unity between his own language and that of the Qur’an, so that his cognitive framework and perception of the world were fundamentally shaped by the exegesis of Qur’anic verses. This article examines the Qur’anic language in the Tamhīdāt and letters of Ayn al-Quzat with respect to the following aspects: his interpretive language and its features; the role of Qur’anic language in the structure of Persian phrases and sentences in his treatises and letters; stylistic and rhetorical points; the creation of Sufi terminology using Qur’anic words; the use of metaphorical and figurative language in interpreting Muqattaʿāt and their dynamic significance in his view; the use of frequently cited Sufi verses and key Qur’anic verses; and the employment of mystical terms derived from Qur’anic expressions. One of the key findings of this study is that in the Tamhīdāt and letters, Ayn al-Quzat Hamadani interprets Qur’anic verses through the use of ecstatic language, paradoxical expressions, and figurative language. Through similes and metaphors, he creates unique illustrative images in relation to the Qur’an, which constitutes a distinct stylistic feature of his Qur’anic prose. In his interpretation of Muqattaʿāt, he employs metaphorical and figurative language, relying on definitive verses to elucidate the ambiguous ones. Moreover, he forms Sufi terminology directly from Qur’anic words and expressions.

کلیدواژه‌ها English

interperetation
language of quran
Ayn al-qudat Hamedani
tamhidat
letters
قرآن کریم. (۱۳۶۸). ترجمه عبدالمحمد آیتی. تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
ابوزید، نصرحامد.) ۱۳۸۰(. معنای متن. ترجمه‌ی مرتضی کریمی نیا. تهران: طرح نو.
افراسیابی، غلامرضا. (۱۳۷۲). سلطان العشاق. شیراز: دانشگاه شیراز.
 ایزوتسو، توشیهیکو. (۱۳۷۴). خدا و انسان در قرآن. ترجمه­ی احمدآرام. تهران: فرهنگ.
برتون، آندره. (۱۹۹۳م/۱۴۰۲). سرگذشت سوررئالیسم. مترجم عبدالله کوثری. تهران: نی.
 پورنامداریان، تقی. (۱۳۹۶). رمز و داستانهای رمزی درادب فارسی، چاپ نهم، تهران: علمی و فرهنگی.
تقوی کوتنایی، علیرضا. (۱۳۹۹). بررسی مقایسه ای نگرش هرمونتیکی عین‌القضات همدانی و پل ریکور. دانشگاه مازندران: رساله­ی مقطع دکتری ادبیات.
خرمشاهی، بهاءالدین. (1376). قرآن‌پژوهی. تهران: ناهید.
ساجدی، ابوالفضل. (۱۳۹۲). زبان قرآن. تهران: سمت.
ساقی، محمد. (۱۳۹۸). بررسی شیوه­های تأثیرپذیری از قرآن و حدیث در آثار فارسی عین‌القضات. دانشگاه نیشابور: پایان‌نامه­ی کارشناسی ارشد ادبیات فارسی.
سیدی، سیدحسین. (۱۴۰۱). نظریه­ی متن در تمدن اسلامی. مشهد: دانشگاه فردوسی.
شفیعی کدکنی، محمدرضا. (۱۳۹۲). زبان شعر در نثر صوفیه. تهران: سخن.
شمس قیس رازی. (۱۳۳۸). المعجم فی معاییر أشعار العجم، مصحح مدرس رضوی. تهران: کتابفروشی تهران.
شمیسا، سیروس. (۱۳۷۳). معانی. چاپ اول. تهران: میترا.
عباسی، اکرم. (۱۳۹۴). تحلیل تواز‌‌ن‌های کلامی در تمهیدات عین‌القضات همدانی. دانشگاه اصفهان: پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی.
علوی‌مقدم، مهیار. (۱۳۹۷). مطالعات ادبی هرمونتیک متن شناختی. تهران: سخن.
فراستخواه، مقصود. (۱۳۷۶). زبان قرآن. تهران: قلم.
فولادی، علیرضا. (۱۳۸۷). زبان عرفان. تهران: فراگفت.
کریمی­نیا، مرتضی. (۱۴۰۱). زبان قرآن تفسیر قرآن. مجموعه مقالات قرآن‌پژوهی غربیان. تهران: هرمس
مایل هروی، نجیب. (۱۳۷۴). خاصیت آینگی. تهران: نشر نی.
محبتی، مهدی. (۱۳۸۷). از معنا تا صورت. (دو جلد). تهران: سخن.
میرباقری فرد، علی‌اصغر. (۱۳۸۹). «بررسی و تحلیل زبان عرفانی در آثار عین‌القضات همدانی». پژوهش‌های فلسفی-کلامی. س12. ش 1و 2. پیاپی 45-46.
نوروزپور، لیلا. (۱۳۹۴). «تأویل آیات قرآن در تمهیدات». ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی. س 14. ش 53. صص 321-354.
همدانی، عین‌القضات. (۱۳۴۱). تمهیدات. تصحیح عفیف عسیران. تهران: دانشگاه تهران.
همدانی، عین‌القضات. (۱۳۷۷). نامه­ها. ۳ ج. شرح و تصحیح: علی نقی منزوی و عفیف عسیران. تهران: اساطیر.

  • تاریخ دریافت 15 بهمن 1403
  • تاریخ بازنگری 20 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 31 اردیبهشت 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1404