پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

آیین انتقام در ایران باستان و بازنمود آن در یادگار زریران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه حکیم سبزواری
2 دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه حکیم سبزواری- سبزوار- ایران
چکیده
حس انتقام‌جویی و کین‌خواهی، اصلی حیاتی است که در وجود همۀ انسان‌ها و حتی برخی حیوانات به ودیعه نهاده‌شده است. هرچند امروزه نگرشی غیر مثبت به انتقام در میان مردم دیده‌می‌شود؛ اما به صورت مصداقی و در آیین‌های ملی، همواره این امر، عملی ممدوح و پسندیده بوده‌است. آیین کین‌خواهی در اسطوره ها و حماسه‌های ایران، بنیادی نمادگونه دارد که از نبرد با دشمنان دین و آیین و مرزهای میهن، حکایت می‌کند. یکی از مهم‌ترین حماسه‌های ایرانی که در آن، انتقام امری واجد قداست تلقی شده‌است، کتاب «یادگار زریران» است. در این کتاب تأکید شده است که برای نگهداشت مرز ‌و ‌بوم، دین، تاج و تخت، غیرت ملی و مجازات کردن دشمن باید انتقام خون گرفته شود و برهمین اساس بستور، فرزند زریر به کمک اطرافیانش انتقام خون پدرش را از بیدرفش می-گیرد. در این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی‌-تحلیلی به بررسی آیین انتقام در ایران باستان پرداخته شده و سپس انگیزه‌های انتقام‌جویی و روش‌های انتقام‌گیری در حماسه‌های ایران بررسی شده است و در پایان، انعکاس این آیین در یادگار زریران مورد بحث قرار گرفته و این دستاورد حاصل شده‌است که آیین انتقام در اساطیر و حماسه‌های ایران با انگیزه های مختلف شخصی یا اجتماعی، صورت می‌گرفته است که در داستان زریر، نوع انتقام از نوع اجتماعی و با هدف قصاص و مجازات دشمن و غالبا در میدان جنگ بوده است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Revenge Ritual in Ancient Iran and Its Representation in Ayadgar-i Zariran

نویسندگان English

hasan delbari 1
fateme keramati 2
1 Associate Professor at Hakim Sabzevari University, Sabzevar
2 phd student in persian language and litertur hakim sabzevari university sabzevar iran
چکیده English

The sense of revenge and vengeance is a vital principle embedded in all human beings and even in some animals. Although revenge is generally viewed negatively in contemporary societies, it has historically been regarded as a commendable and valued act within specific contexts and national traditions. The tradition of vengeance in Iranian myths and epics possesses a symbolic foundation, reflecting struggles against enemies of religion, cultural values, and the homeland. One of the most significant Iranian epics in which revenge is considered a sacred act is Ayadgar-i Zariran (The Memorial of Zarir). This work emphasizes that, in order to preserve the homeland, religion, sovereignty, national honor, and to punish enemies, blood revenge must be taken. Accordingly, Bastur, the son of Zarir, avenges his father’s death by killing Biderafsh with the assistance of his companions. This study employs a descriptive-analytical method to examine the ritual of revenge in ancient Iran. It first investigates the motivations for vengeance and the methods of revenge-taking in Iranian epics and then analyzes the reflection of this tradition in Ayadgar-i Zariran. The findings demonstrate that the ritual of revenge in Iranian myths and epics was practiced with various personal and social motivations. In the story of Zarir, revenge is primarily social in nature, aimed at retribution and punishing the enemy, and it is most often carried out on the battlefield.

کلیدواژه‌ها English

Ritual of revenge, vengeance, ancient Iran, Ayadgar-i Zariran, Goshtasp, Zarir
Bastur
کتابنامه
اسماعیل­پور، ابوالقاسم. (1399). اسطوره بیان نمادین. تهران: سروش.
انوری، حسن. (1381). فرهنگ بزرگ سخن. ج 1. تهران: سخن.
ایرانی، دین­شاه. (1334). اخلاق در ایران باستان. بمبئی: انجمن زردشتیان ایرانی بمبئی.
دور کیم، امیل. (1381). تقسیم کار اجتماعی. ترجمۀ باقر پرهام. تهران: کاوه.
دهخدا، علی­اکبر. (1377). لغت­نامۀ دهخدا. تهران: دانشگاه تهران.
سرامی، قدمعلی. (1392). از رنگ گل تا رنج خار. شکل‌شناسی داستان­های شاهنامه. ج 6. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
سعادت، الهام؛ محمدی فشارکی، محسن. (1381). «تحلیل مردم­شناسی جنگ­های شاهنامه».  نامۀ انسان‌شناسی. س 16. ش 29. صص 164-137.
سیاسی، علی­اکبر. (1371). نظریه­های شخصیت. تهران: کاوه.
شمیسا، سیروس. (1387). فرهنگ اشارات. تهران: میترا.
صادقی­نژاد، رامین؛ غیرتمند، صدیقه. (1397). «بررسی انتقام و انگیزه­های آن در دورۀ پهلوانی شاهنامه». مجموعه مقالات همایش ملی شاهنامه و تعلیم و تربیت. مشهد. صص 654-638.
صفا، ذبیح­الله. (1363). حماسه‌سرایی در ایران. تهران: امیرکبیر.
  طریحی، فخرالدین بن محمد. (1387). مجمع بحرین. تصحیح محمود عادل. قم: دفتر فرهنگ اسلامی.
عبادیان، محمود. (1369). فردوسی و سنت­آوری در حماسه­سرایی. ج 1. تهران: گهر.
 علیپور، منوچهر؛ عباسی، حبیب‌الله و حاجیها، الهه. (1400). «بررسی سیمای بستور در یادگار زریران بر پایۀ ساختار تقابل­های دو­گانه». پژوهش‌نامۀ ادب حماسی. س 17. ش 2. صص 188-169.
فولادی، محمد؛ غلامی، زهرا. (1397). «باورهای عامیانه دربارۀ خون و خون­ریزی در طومارهای نقالی». فرهنگ و ادبیات عامه. س 7. ش 25. صص 104-81.
قاسم‌زاده، بهجت و احسام عارفی، فرزاد. (1391). «مقایسۀ جلوه­های پایداری در حماسۀ دینی یادگار زریران و گشتاسب­نامۀ دقیقی». ادبیات پایداری. س 3. ش 6. صص 361-343.
کیا، خجسته. (1375). قهرمانان بادپا در قصه­ها و نمایش­های ایرانی. تهران: مرکز.
محمدزاده، مریم. (1379). «انتقام و انگیزه­های آن در شاهنامة فردوسی و ایلیاد و اودیسة هومر». ادب تطبیقی. ش 39.  صص 189-214.
مزداپور، کتایون. (1387). «نوروز و شاهنامه». فرهنگ مردم. س 7. ش 24 و 25. صص 66-51.
همتی، رقیه. (1389). «حماسۀ دقیقی و یادگار زریران».  نامۀ پارسی. ش 52. صص 145-128.
یادگار زریران. (1392). ترجمۀ ژاله آموزگار. تهران: معین.
 یشت­ها. (1377). ترجمه و تفسیر ابراهیم پورداوود. ج 1. تهران: اساطیر.
 
References
Alipour, M., Abbasi, H. A., & Hajiha, E. (2021). An examination of Bastur’s character in Ayadgar-i Zariran based on the structure of binary oppositions. Journal of Epic Literature Studies, 17(2), 169–188. [In Persian]
Anvari, H. (2002). The great Sokhan dictionary (Vol. 1). Tehran, Iran: Sokhan. [In Persian]
Ayadgar-i Zariran. (2013). (Zh. Amoozgar, Trans.). Tehran, Iran: Moein. [In Persian]
Dehkhoda, A. A. (1998). Dehkhoda dictionary. Tehran, Iran: Tehran University Press. [In Persian]
Durkheim, E. (2002). The division of labor in society (B. Parham, Trans.). Tehran, Iran: Kavah. [In Persian]
Ebadian, M. (1990). Ferdowsi and traditionalism in epic poetry (Vol. 1). Tehran, Iran: Gohar. [In Persian]
Esmailpour, A. (2020). Myth as symbolic expression (6th ed.). Tehran, Iran: Soroush. [In Persian]
Fouladi, M., & Gholami, Z. (2018). Folk beliefs about blood and bloodshed in the scrolls of Iranian storytellers. Culture and Folk Literature, 7(25), 81–104. [In Persian]
Ghasemzadeh, B., & Ehsam Arefi, F. (2012). A comparison of the manifestations of resistance in the religious epic Ayadgar-i Zariran and Daqiqi’s Goshtaspnameh. Journal of Resistance Literature, 3(6), 343–361. [In Persian]
Hemmati, R. (2010). Daghighi’s epic and Ayadgar-i Zariran. Nameh-ye Parsi, 52, 128–145. [In Persian]
Irani, D. (1955). Ethics in ancient Iran (3rd ed.). Bombay, India: Iranian Zoroastrian Association of Bombay. [In Persian]
Kia, K. (1996). Swift-footed heroes in Iranian tales and performances. Tehran, Iran: Markaz. [In Persian]
Mahyar Navabi, Y. (1995). Ayadgar-i Zariran: Pahlavi text with translation, Latin transliteration, and comparison with the Shahnameh. Tehran, Iran: Asatir. [In Persian]
Mazdapour, K. (2008). Nowruz and the Shahnameh. People’s Culture, 7(24–25), 51–66. [In Persian]
Mohammadzadeh, M. (2000). Revenge and its motives in Ferdowsi’s Shahnameh and Homer’s Iliad and Odyssey. Journal of Comparative Literature Studies, 39, 189–214. [In Persian]
Saadat, E., & Mohammadi Fesharaki, M. (2002). An anthropological analysis of the wars in the Shahnameh. Anthropology Letter, 16(29), 137–164. [In Persian]
Sadeghinejad, R., & Gheyratmand, S. (2018). An examination of revenge and its motives in the heroic age of the Shahnameh. In Proceedings of the National Conference on the Shahnameh and Education (pp. 638–654). Mashhad, Iran. [In Persian]
Safa, Z. (1984). Epic poetry in Iran (4th ed.). Tehran, Iran: Amir Kabir. [In Persian]
Sarami, G. (2013). From the color of the flower to the pain of the thorn: A morphology of the stories of the Shahnameh (Vol. 6). Tehran, Iran: Scientific and Cultural Publications. [In Persian]
Shamisa, S. (2008). A dictionary of allusions (2nd ed.). Tehran, Iran: Mitra. [In Persian]
Siasi, A. A. (1992). Theories of personality. Tehran, Iran: Kavah. [In Persian]
Torayhi, F. M. (2008). Majmaʿ al-Bahrayn (M. Adel, Ed.). Qom, Iran: Daftar-e Farhang-e Eslami. [In Persian]
Yashts. (1998). (E. Pourdavoud, Trans. & Commentator, Vol. 1). Tehran, Iran: Asatir. [In Persian]

  • تاریخ دریافت 23 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 28 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 10 شهریور 1403
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1405