فرجام اندیشی و ابعاد آن در شعر مهدی اخوان ثالت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 هیات علمی دانشگاه شیراز

2 دانشگاه شیراز

10.22077/jcrl.2025.8680.1181

چکیده

چکیده

جستار حاضر در پی بررسی نمودهای فرجام اندیشی در اشعار اخوان ثالث است. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی تحلیلی مجموعه اشعار اخوان ثالت بررسی شده و اشعاری که دارای فرم فرجام‌گرایانه بوده اند مورد تحلیل و وارسی قرار‌گرفته‌اند. بر‌اساس شواهد موجود در این پژوهش می‌توان گفت که فرجام‌اندیشی یکی از مفاهیم برجسته در اشعار اخوان است که وجوه مختلفی از جهان‌بینی وی را نمایان می‌کند. فرجام‌اندیشی در شعر اخوان را می‌توان به دو دستۀ کلی تقسیم نمود، اول آن گروه از اشعاری که فرم فرجام‌گرایانه ندارند اما در لایه‌های زیرین خود ذهنیتی آخرالزمانی را ارائه داده و دارای اشارات فرجام‌گرایانه هستند و بعد اشعاری که بر اساس فرم و روایت آخرالزمانی خلق شده‌اند. علاوه بر این، براساس نتایج تحقیق مشخص می‌شود که فرجام‌اندیشی در شعر وی بیشتر کارکردی اسطوره اندیشانه دارد ومی کوشد تا بازسازی نوین جهان را بر مبنایی کهن الگویی ودر چینشی روزآمد ارایه دهد.

کلید واژه ها : آپوکالیپس ، اخوان ثالث ، ادبیات آخرالزمانی ، شعرمعاصر ، فرجام گرایی .

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Study of Apocalypse in Mehdi Akhavan Sales” poems

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Kafi 1
  • Neda Hatami 2
1 sh.u.
2 st.
چکیده [English]

A Study of Apocalypse in Mehdi Akhavan Sales” poems



A Study of Apocalypse in Mehdi Akhavan Sales” poems

This essay seeks to investigate the manifestations of eschatology in Akhavan's poems. In this article, the collection of poems by Mahdi Akhavan Sales has been examined using the analytical descriptive method, and the poems that have an apocalyptic form have been analyzed and verified. Based on the evidence in this research, it can be said that eschatism is one of the prominent concepts in Akhavan 's poems, which shows different aspects of his worldview. Apocalypticism in Akhavan's poetry can be divided into two general categories, the first is the group of poems that do not have an apocalyptic form, but present an apocalyptic mentality in their lower layers and have apocalyptic references, and Then there are the poems that were created based on the apocalyptic form and narrative In addition.

Keywords: Apocalypse, Apocalypticism, Contemporary Poetry,Akhavan-e-Sales.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Apocalypse
  • Apocalypse
  • Apocalypticism
  • Contemporary
  • Poetry
  • Akhavan-e-Sales
اخوان‌ثالث، مهدی. (1383). آخر شاهنامه. تهران: مروارید.
اخوان‌ثالث، مهدی. (1356). زندگی می‌گوید اما باید زیست. تهران: زمستان.
اخوان‌ثالث، مهدی. (1390). متن ده کتاب اخوان‌ثالث. تهران: زمستان.
امامی‌جمعه، سیّد مهدی و جهان‌احمدی، آزاده. (1389). «دجال‌شناسی تطبیقی در الهیات اسلامی و مسیحی». الهیات تطبیقی. س 1. ش 3. صص 19-32.
اوشیدری، جهانگیر. (1376). دانشنامه، مزدیسنا، واژه‌نامۀ توضیحی آیین زرتشت. تهران: نشر مرکز.
باقری، معصومه. (1396). «نشانه‌های اساطیری گیو در شاهنامه». کهن‌نامۀ ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. س 8. ش 3. صص 61-43.
براتی، فرهاد؛ قربانی‌مقدم، غلام‌رضا؛ عزیزی، علی. (1399). «گرشاسب در روایت پهلوی و دیگر متون زبان پهلوی». شفای دل. س 3. ش 5. صص 1-11.
پوربخت، مهدیه و پوربخت، مرضیه. (1394). «جستاری در مفاهیم مرگ و رستاخیز از دیدگاه اساطیر». کنفرانس بین‌المللی پژوهش در علوم و تکنولوژی.
جاسم، محمد. (1394). رمز و اسطوره در شعر معاصر ایران و عرب: بررسی تطبیقی رمزگرایی در شعر بدر شاکر سیاب و مهدی اخوان‌ثالث. تهران: نگاه.
حیدریان‌شهری، احمدرضا. (1392). «رویکرد تطبیقی به بینش فرجام‌شناسانة شعر بدرشاکرالسیاب و فروغ فرخزاد». مجلة زبان و ادبیات عربی. ش 8. بهار و تابستان.
دستغیب، عبدالعلی. (1373). از حافظ به گوته. تهران: بدیع.
ذوالفقارخانی، مسلم. (1397). «بررسی تطبیقی مؤلفه‌های ادبیات آپوکالیپسی در سفر احمد شاملو و بازگشت دیگر ویلیام باتلر ییتس». نشریه ادبیات تطبیقی، دانشگاه شهید باهنر کرمان. س 10. ش 19. صص 68-87.
شاملو، احمد. (1381). مجموعه اشعار احمد شاملو. دفتر یکم. تهران: نگاه.
صادقیان، فتانه؛ صفاری، محمدشفیع؛ قاسم‌زاده، سیّد علی. (1397). «کیفیت بازتاب آپوکالیپس در گذار از اسطوره به حماسه». فصلنامه علمی پژوهشی کاوش‌نامه. س 19. ش 36. صص 113-142.
صفا، ذبیح الله. (1387). حماسه‌سرایی در ایران. تهران: فردوس.
ضیاء‌الدینی‌دشتخاکی، علی و قوام، ابوالقاسم. (1395). «فرجام‌گرایی و جلوه‌هایی از ارتباط آن با نقد کهن‌الگویی در ادب فارسی». فصلنامة مطالعات نظریه و انواع ادبی. س 1. ش 2. صص 35-58.
عبدی، محمدرضا و واثق‌عباسی، عبدالله. (1395). «طوس زرینه کفش». پژوهشنامه ادب حماسی. س13. بهار و تابستان. ش 23. صص 89-113.
فتوحی‌کوهساره، معصومه. (1395). «بحثی دربارۀ علت جاودانگی پشوتن در سنت مزدیسنی». پژوهشنامۀ ادب حماسی. س 12. ش 2. پیاپی 22. صص 129-146.
فرخزاد، فروغ. (1391). دیوان اشعار. گردآورنده: محمد طاهری. مشهد: راهیان سبز.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه فردوسی. جلد دوم. تهران: قطره.
فرضی، حمیدرضا. (1391). «نقد کهن‌الگویی قصۀ شهر سنگستان مهدی اخوان‌ثالث». ادبیات عرفانی و اسطوره‌شناختی (زبان و ادبیات فارسی). س 8. ش 28. صص 179 -211.
گرجی، مصطفی. (1383). «نقد و تحلیل آپوکالیپس در آثار عرفانی – وحیانی و نقش آن در گفت‌وگوی فرهنگ‌ها». فصلنامة پژوهش‌های ادبی. ش 4.
لاجوردی، فاطمه. (1396). «جایگاه امشاسپندان در جهان‌شناسی مزدایی و نقش آن‌ها در سلوک فردی». جاویدان خرد. ش 31. صص 159-184.
لوفلر – دلاشو، م. (1386). زبان رمزی قصه‌های پریوار. ترجمۀ جلال ستاری. چ 2. تهران: توس.
مختاری، محمد. (1392). انسان در شعر معاصر. تهران: توس.
موسوی، حافظ. (1396). نگرش آخرالزمانی در شعر معاصر ایرانی، رسانۀ نامۀ جنیب.
الیاده، میرچا. (1362). چشم‌اندازهای اسطوره. مترجم جلال ستاری. تهران: توس.
یونگ، کارل گوستاو. (1377). انسان و سمبل‌هایش. ترجمه محمود سلطانیه. چاپ اول. تهران: جامی.
 BBC. (2011, July 19). Christianity: End Times. Retrieved from: <https://www.bbc.co.uk/religion/religions/christianity/beliefs/endtimes_1.shtml>. Carter, John W. (2007). An Introduction to the Interpretation of Apocalyptic Literature. Retrieved from: <https://www.biblicaltheology.com/Research/CarterJ08.pdf>. Fletcher, Nancy Helen. (2006). Yeats, Eliot, and Apocalyptic Poetry. Master's thesis. Tampa: University of South Florida. Foster, Gwendolyn Audrey. (2016). «Consuming the Apocalypse, Marketing Bunker Materiality». Quarterly Review of Film and Video. Vol. 33. No. 4. pp. 285-302. Hicks, Heather J. (2016). «Introduction: Modernity beyond Salvage». in The Post-Apocalyptic Novel in the Twenty-First Century: Modernity beyond Salvage. New York: Palgrave Macmillan. Landes, Richard. (2016, January 22). «Eschatology». In Encyclopedia Britannica. Chicago: Britannica. Retrieved from: <https://www.britannica.com/topic/eschatology>. Lisboa, Maria Manuel. (2011). The End of the World: Apocalypse and Its Aftermath in Western Culture. Cambridge: Open Book Publishers. Moon, Hyong-jun. (2014). The Post-Apocalyptic Turn: A Study of Contemporary Apocalyptic and Post-Apocalyptic Narrative. Doctoral dissertation. Milwaukee: University of Wisconsin. Stifflemire, Brett Samuel. (2017). Visions of after the End: A History and Theory of the Post-Apocalyptic Genre in Literature and Film. Doctoral dissertation. Tuscaloosa: University of Alabama. Taylor, Donald R. (2016). The Apocalypse: A Revelation of Jesus Christ. Maitland: Xulon Press. Taylor, Richard A. & Howard, David M. Jr. (2016). Interpreting Apocalyptic Literature: An Exegetical Handbook. Grand Rapids: Kregel Academic. Walls, Jerry L. (Ed.). (2007). The Oxford Handbook of Eschatology. New York: Oxford University Press.