معرفی دو سرودۀ نویافته از ابن حسام خوسفی و دست‌نوشت شمارۀ 6115 کتابخانۀ ملی

نوع مقاله : مقاله ترویجی

نویسنده

دانشگاه علامه طباطبایی

10.22077/jcrl.2025.8720.1189

چکیده

ابن‌حسام خوسفی از سرایندگان نام‌آور قرن نهم هجری است که دست‌نوشت‌های متعددی از دیوان او در کتابخانه‌های مختلف ایران نگاهداری می‌شود. دیوان او تا کنون سه بار تصحیح شده است: در سال 1346 توسط غلامحسین شکوهی. در 1364 توسط طاهره خوشحال دستجری و در 1366 توسط آقایان احمد احمدی بیرجندی و محمد تقی سالک. نسخة 6115 کتابخانة ملی از دست‌نوشت‌های قابل اهمیت اما کمتر شناخته‌‌شدة دیوان است که در هیچ‌یک از تصحیحات انجام‌یافتة دیوان ابن‌حسام محل استفاده نبوده است. این دست‌نوشت محتملاً در قرن یازدهم هجری کتابت شده است و علی‌رغم افتادگی‌ها، شامل سروده‌ها و بیت‌هایی است که در تصحیح‌های موجود از دیوان ابن حسام به چشم نمی‌خورند. در نگاشتۀ حاضر پس از معرفی این دست‌نوشت، برای نخستین‌بار دو سروده که باید آنها را از سروده‌های نویافتۀ ابن‌حسام تلقی کرد بر پایۀ این دست‌نوشت نقل و تصحیح شده است. این دو غزل که مجموعاً 16 بیت هستند از نظر اشتمال بر باورهای دینی ابن حسام اهمیت دارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Introduction of two new poems by Ibn Hosam Khosfi and manuscript number 6115 of The National Library and Archives of Iran

نویسنده [English]

  • hosammodin rahimi
Allameh Tabatabai University
چکیده [English]

Ibn Hosam Khusfi is a famous poet of the 9th century AH, and several manuscripts of his Divan are preserved in various libraries in Iran. So far, his Divan has been critically edited twice. One of the manuscripts of his Divan is the National Library's copy 6115, which is an important but lesser-known manuscript that has not been used in any of the critical editions of Ibn hosam 's Divan. This manuscript was probably written in the 11th century AH, and despite its omissions, it contains poems and verses that are not found in the existing critical editions of Ibn Hosam 's Divan. In the present study, the aforementioned manuscript is first introduced, and then, for the first time, two poems that should be considered as newly discovered poems by Ibn Hosam are quoted and critically edited based on this manuscript. These two poems are important from a doctrinal point of view and demonstrate Ibn Hosam's explicit beliefs, and this can be considered one of the reasons why they are not included in other manuscripts of the Divan.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Divan of Ibn Hosam
  • critical edition
  • newly discovered poems
  • manuscript number 6115
  • National Library
  • religious poetry
آیتی، محمدحسین. (1371). بهارستان: در تاریخ و تراجم رجال قاینات و قهستان. مشهد: دانشگاه فردوسی.
خوسفی، ابن‌حسام. ( کتابت قرن 12) دیوان. شمارۀ نسخه: 6115. [نسخۀ خطی] تهران: کتابخانه ملی.
خوسفی، محمد ابن‌حسام. (1366). دیوان محمد ابن‌حسام خوسفی. به کوشش احمد احمدی بیرجندی و محمدتقی سالک، مشهد: ادارة کل حج و اوقاف و امور خیریة استان خراسان.
خوشحال ‌دستجردی، طاهره. (1364). تصحیح انتقادی دیوان ابن‌حسام خوسفی. پایان‌نامة دکتری. تهران: دانشگاه تهران.
درایتی، مصطفی. (1390). فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا). تهران: سازمان اسناد و کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران.
دولتشاه سمرقندی (1382). تذکرة الشعرا. به تصحیح ادوارد براون. تهران: اساطیر.
غلامحسین، شکوهی. (1346). شرح حال و ذکر آثار و هزار و هشتصد بیت از اشعار مولانا محمد بن حسام‌الدین حسن قهستانی. پایان‌نامة تحصیلی دانشسرای عالی. تهران: دانشگاه تهران.