پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

بررسی بازتاب آیین های رایج در قرن نهم هجری در کلیّات نظام قاری شیرازی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانش آموخته بخش تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شیراز
چکیده
آثار ادبی یکی از مهم‌ترین منابع برای شناخت فرهنگ و تمدن ایرانیان است. نظام قاری شیرازی از شاعران و نویسندگان طنزپرداز نیمه دوم قرن نهم هجری قمری بود. کتاب کلیات او یکی از منابع مهم برای شناخت پوشش و فرهنگ ایرانی ها است. نظام قاری هنگام توصیف البسه و منسوجات، تصویری نیز از فرهنگ، آیین ها و رسوم اجتماعی ایرانی‌ها ارایه کرده است که در مطالعات فرهنگی و اجتماعی سودمند است. پژوهش حاضر با روش توصیفی تحلیلی و بابه کارگیری منابع کتابخانه‌ای به بررسی بازتاب آیین‌های مردمان زمانه در کتاب کلیّات نظام قاری شیرازی می پردازد. این که چه آگاهی‌هایی در کلیّات نظام قاری وجود دارد که می‌تواند در شناخت آیین‌ها و اوضاع فرهنگی ایران در قرن نهم هجری مورد استفاده قرار گیرد، سؤال این پژوهش است. در این پژوهش اطلاعات آیینی کتاب نظام قاری در مورد پوشش، آداب اسلامی، پاکیزگی ، اعیاد، باورهای عامیانه، آداب رزم، رسوم درباری و ... بررسی شده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد، اطلاعات کم‌نظیر کتاب نظام قاری در زمینه آیین‌ها و رسوم فرهنگی و اجتماعی موجب می‌شود، این اثر ادبی به یکی از منابع ارزشمند پژوهشگران در حوزه مطالعات تاریخ فرهنگی و اجتماعی ایران به خصوص در زمینه ادبیات آیینی در قرن نهم هجری قمری تبدیل شود.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Stuying the Reflection of common Rituals in the 9th century AH in the Nezam Qari Shirazi's Koliyt

نویسنده English

Sedigheh Parvizi nia
Department of History, Faculty of Literature and Humanities,Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده English

Literary works are one of the most important sources for understanding Iranian culture and civilization. Nezam Qari Shirazi was one of the satirical poets and writers of the second half of the 9th century. His book Koliyat is an important source for understanding Iranian clothing and cultur.While describing clothes and textiles, Nezam Qari also presented a picture of the culture , rituals, and social customs of Iranian, which is useful in cultural and social studies.The present study, using a descriptive- analytical method and using library resources , examines the reflection of the rituals of the people of the time in the book Nezam Qari's Koliyat.The question of this research is what knowledge exists in Nezam Qari's book that can be used to understand the rituals and cultural conditions of Iran in the ninth century AH. In this research, the ritual information of Nezam Qari's book regarding clothing, Islamic customs, cleanliness, holidays, folk beliefs, martial etiquette, court customs, etc. has been examined.The findings of this research show that the unique information of Nezam Qari's book on rituals, cultural and social customs makes this literally work a valuable resource for researchers in the field of Iranian cultural and social history studies, especially in the field of ritual literature in the ninth century AH.

کلیدواژه‌ها English

Nezam Qari's koliyat
clothing and textiles
customs and traditions
rituals
Shiraz
کتابنامه
ابن­بطوطه. (1376). سفرنامه ابن­بطوطه. ترجمه محمدعلی موحد. ج 1. تهران: آگه.
ابن­محیی، عبدالله قطب. (1384). مکاتیب. قم: قائم آل­محمد.
اسدپور، علی. (1403). «پژوهشی تاریخی در شناخت صحرای مصلّی و دو بنای تخریب شدة آن در شیراز». پژوهش­های باستان­شناسی ایران. س 14. ش 40. صص 315-344.
باربارو، جوزوفا و دیگران. (1381). سفرنامه‌های ونیزیان در ایران. ترجمه منوچهر امیری. تهران: خوارزمی.
برهان، محمدحسین بن خلف تبریزی. (1342). برهان قاطع. ج 3. تهران: کتاب‌فروشی ابن­سینا.
حسینی فسایی، میرزا حسن. (1382). فارسنامه ناصری. تصحیح منصور رستگار فسایی. ج 2. تهران: امیرکبیر.
خوب­نظر، حسن. (1380). تاریخ شیراز از آغاز تا ابتدای سلطنت کریم‌خان زند. به کوشش جعفر مؤید شیرازی. تهران: سخن.
داد، سیما. (1385). فرهنگ اصطلاحات ادبی: واژه­نامه مفاهیم و اصطلاحات ادبی فارسی و اروپائی به شیوه تطبیقی و توضیحی. تهران: مروارید.
دوانی، جلال­الدین محمد. (1335). «عرض سپاه اوزون حسن». به کوشش ایرج افشار. مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران. س 3. ش 3. صص 66- 26.
زیرک، نصرالله. (1390). «تحلیل ساختار و کاربرد پارودی­های دیوان البسه نظام قاری یزدی». ادبیات فارسی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد. د 7. ش 29. صص 140-157.
سلامت باویل، لطیفه. (1397). «بازتاب فرهنگ عامه در غزلیات شمس». مطالعات نقد ادبی. د 13. ش 48. صص 33-58.
سمرقندی، کمال­الدین عبدالرزاق. (1383). مطلع سعدین و مجمع بحرین. به اهتمام عبدالحسین نوایی. ج 4. تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
شعبانی، امامعلی و جباره، سعیده. (1393). «حمام و کارکردهای اجتماعی آن در سده­های میانة تاریخ ایران». پژوهش­نامة تاریخ اجتماعی و اقتصادی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی. س 3. ش 1. ص 89-109.
صفا، ذبیح­الله. (1378). تاریخ ادبیات در ایران. ج 4. تهران: فردوس.
طهرانی، ابوبکر. (1356). دیاربکریه: از تواریخ قراقوینلو و چغاتای. تصحیح نجاتی لوغال و فاروق سومه. تهران: طهوری.
عرب­نژاد، زینب. (1396). «وجوه نقیضه­پردازی در اشعار نظام­الدین قاری یزدی». فرهنگ و ادبیات عامه. س 5. ش 14. صص 225-249.
عمری مرشدی، شمس­الدین محمد بن سلیمان. (1383). معدن الدُّرر فی سیرت الشیخ حاجی عمر. تصحیح عارف نوشاهی و معین نظامی. تهران: کازرونیه.
 مدرسی طباطبایی، حسین. (1353). «وقفنامه­ای از ترکمانان قراقویونلو». فرهنگ ایران‌زمین. ش 20. صص 245-265.
معرفت، شهره. (1397). «نقد تصحیح کتاب کلیات نظام قاری (به تصحیح رحیم طاهر)». متن­شناسی ادب فارسی. دوره جدید. س 10. ش 2. صص 169-185.
 نظام قاری، محمود بن امیر احمد. (1303 ق). دیوان البسه. تصحیح میرزا حبیب اصفهانی. استانبول: ابوالضّیا.
نظام قاری، محمود بن امیر احمد. (1359). دیوان البسه. به اهتمام محمد مشیری. تهران: شرکت مؤلفان و مترجمان ایران.
نظام قاری، محمود بن امیر احمد. (1391). کلیّات نظام قاری. تصحیح رحیم طاهر. تهران: کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی و سفیر اردهال.
نوایی، میر نظام­الدین علیشیر. (1323). تذکره مجالس النفائس. به اهتمام علی‌اصغر حکمت. تهران: کتاب‌فروشی منوچهری.
وصاف­الحضره، فضل­الله بن عبدالله. (1269 ق). تاریخ وصاف. بمبئی: بی­نا.
References
Arabnejad, Z. (2017). Aspects of parody in the poems of Nezam al-Din Qari Yazdi. Popular Culture and Literature, 5(14), 225–249. [In Persian]
Asadpour, A. (2024). A historical study on recognizing the Musalla desert and its two demolished buildings in Shiraz. Iranian Archaeological Research, 14(40), 315–344. [In Persian]
Barbaro, G., Contarini, A., Zeno, C., & d'Alessandri, V. (1970). The travels of venetians in Persia. (M. Amiri, Trans.). Tehran: Khwarizmi. [In Persian]
Burhan, Muhammad Husayn ibn Khalaf Tabrizi. (1963). Conclusive proof (Vol. 3). Tehran, Iran: Ibn Sina Bookstore. [In Persian]
Dad, S. (2006). Dictionary of literary terms: A lexicon of literary concepts and terms in Persian and European literature in a comparative and explanatory manner. Tehran, Iran: Morvarid. [In Persian]
Davani, J. D. M. (1956). A report on the army of Uzun Hasan (I. Afshar, Ed.). Journal of the Faculty of Literature and Humanities, University of Tehran, 3(3), 26–66. [In Persian]
Hosseini Fasai, M. H. (2003). Farsnameh Naserie (M. R. Fasai, Ed., Vol. 2). Tehran, Iran: Amirkabir. [In Persian]
Ibn Battuta. (1997). Travelogue of Ibn Battuta (M. A. Movahhed, Trans., Vol. 1). Tehran, Iran: Agah. [In Persian]
Ibn Muhyi, A. Q. (2005). Correspondences. Qom, Iran: Qaim Al-Mohammad. [In Persian]
Khoob Nazar, H. (2001). The history of Shiraz from the beginning to the start of Karim Khan Zand’s reign (J. Moayyad Shirazi, Comp.). Tehran, Iran: Sokhan. [In Persian]
Marefat, S. (2018). Critique of the edition of Nezam Qari’s Kolliyat (Edited by Rahim Taher). Textual Studies of Persian Literature, 10(2), 169–185. [In Persian]
Modarressi Tabataba’i, H. (1974). A waqf deed from the Qara Qoyunlu Turkomans. Iran-Zamin, 20, 245–265. [In Persian]
Navai, M. N. A. (1944). Memoirs of the Assemblies of the Virtuous (A. Hekmat, Ed.). Tehran, Iran: Manouchehri Bookstore. [In Persian]
Nezam Qari, M. A. A. (1885). Divan al-Albese (M. H. Esfahani, Ed.). Istanbul, Turkey: Abu al-Ziya. [In Persian]
Nezam Qari, M. A. A. (1980). Divan al-Albese (M. Moshiri, Ed.). Tehran, Iran: Association of Iranian Authors and Translators. [In Persian]
Nezam Qari, M. A. A. (2012). Kulliyat-e Nezam Qari (R. Taher, Ed.). Tehran, Iran: Library, Museum and Documentation Center of the Islamic Consultative Assembly & Safir Ardehal. [In Persian]
Omari Morshedi, S. M. S. (2004). Madan al-Durar fi Sirat al-Sheikh Haji Umar (A. Noshahi & M. Nezami, Eds.). Tehran, Iran: Kazeruniye. [In Persian]
Safa, Z. (1999). History of literature in Iran (Vol. 4). Tehran, Iran: Firdous. [In Persian]
Salamat Bavill, L. (2018). Reflections of popular culture in the ghazals of Shams. Studies in Literary Criticism, 13(48), 33–58. [In Persian]
Samarghandi, K. A. R. (2004). Matla’ al-Sa’dain wa Majma’ al-Bahrain (A. Nava’i, Ed., Vol. 4). Tehran, Iran: Institute for Humanities and Cultural Studies. [In Persian]
Shabani, E., & Jabareh, S. (2014). The bathhouse and its social functions in the middle centuries of Iranian history. Journal of Social and Economic History, 3(1), 89–109. [In Persian]
Tehrani, A. B. (1977). Diyarbakriya: From the histories of the Qara Qoyunlu and Chagatai (N. Lugal & F. Sümer, Eds.). Tehran, Iran: Tahouri. [In Persian]
Wassaf al-Haḍrat, F. A. (1853). Tarikh-e Vassaf. Bombay, India: n.p. [In Persian]
Zirak, N. (2011). Structural analysis and application of parodies in Nezam Qari Yazdi’s Divan al-Albese. Persian Literature, Islamic Azad University of Mashhad, 7(29), 140–157. [In Persian]
دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 9
فروردین 1405
صفحه 223-242

  • تاریخ دریافت 22 مرداد 1404
  • تاریخ بازنگری 06 مهر 1404
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1404
  • تاریخ انتشار 01 فروردین 1405