پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

مؤلفه‌های اخلاق و تربیت در سروده‌های ابن حُسام خوسفی و سیّد رضی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه بیرجند
2 کارشناس ارشد ادبیات تطبیقی دانشگاه بیرجند، ایران
چکیده
مقوله اخلاق و تربیت، از اصول محوری زندگی اسلامی، به ویژه در عصر حاضر، اهمیّتی بسزا دارد. ادیبان و اندیشمندان این حوزه، ضمن تبیین جایگاه مهم اخلاق، پیوسته توجّه بشر را به سوی فضایل اخلاقی، هدایت نموده‌اند. اشعار ابن حسام خوسفی و سیّد رضی، نمونه‌هایی غنی در ادب فارسی و عربی است. این شاعران، از چهره‌های بنام و شاخص هستند که در زندگی پربار خود از آموزه‌های ناب اسلام و سبک زندگی ائمة اطهار (ع)، بسیار تأثیر پذیرفته‌اند. آن‌ها از تبار عالمان و اولیاء دین اسلام بوده‌اند و ارادت خاص آن‌ها به سیره ائمة اطهار (ع) وصف‌ناشدنی است. آن‌ها با ترویج ارزش‌های اخلاقی و مضامین تربیتی، در ادبیّات زمانة خود، تحوّلی چشمگیر ایجاد نموده‌اند. ابن حسام؛ شاعر حماسه‌‌سرای شیعی مذهب قرن نهم، همواره بر مفاهیم اخلاقی و اهمیّت تربیت انسانی و اجتماعی در اشعارش تأکید داشته است. سیّد رضی، ادیب و شاعر مشهور و بزرگ شیعه، در سروده‌های خود، آموزه‌های اخلاقی و تربیتی متنوّعی را ذکر نموده است. جستار حاضر به روش تحلیلی- تطبیقی به بررسی مؤلفه‌های اخلاقی- تربیتی در اشعار ابن حسام خوسفی و سیّد رضی پرداخته است. توصیف شجاعت، تواضع و فروتنی، بردباری در مواجهة با امورات زندگی، ایثار و فداکاری، اهمیّت معرفت و شناخت در راه حق تعالی، ساده‌زیستی و قناعت، موضوعاتی درخور توجّه و تأمل است که در کنار بایدها و نبایدهای اخلاقی مورد نظر دو شاعر بوده است با این تفاوت که به نظر می‌رسد، سیّدرضی در سروده‌هایش به بیان تمثیلی موازین اخلاقی بیشتر توجّه نشان داشته است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Rare Words and Expressions in the Khavaran-nameh and the Role of a Critical Edition in Improving Persian Lexicography

نویسندگان English

Ahmad Lamei Giv 1
somaye Eghbalinasab 2
1 Associate Professor, University of Birjand, Iran
2 MA in comparative literature. Faculty of Literature and Humanities, University of Birjand, Birjand, Iran
چکیده English

A critical edition based on a comprehensive examination of all available manuscripts, with the aim of identifying the more difficult reading and conducting a critical stylistic analysis, plays a vital role in recovering the authentic and unmodernized language of a literary text. Khavaran-nameh, one of the greatest Persian epic poems, has long lacked a critical edition despite its literary significance. Its considerable length, the wide variety of surviving manuscripts, and its unfamiliar narrative derived from the oral tradition of the manaqibi storytellers have all contributed to the delay in producing a reliable critical text. The present author has completed a new critical edition of the poem over the course of a ten-year project. For the first time, this edition is based on the examination of all known manuscripts worldwide, the selection of approximately thirty superior witnesses, and the use of fifteen carefully chosen manuscripts in the editorial process. This edition has restored numerous rare words and expressions that had generally been replaced by simpler or vocalized equivalents in previous non-critical editions. These restored lexical items provide valuable new evidence for Persian lexicography. This article surveys a selection of the most significant examples recovered through the new edition of Khavaran-nameh and analyzes them in comparison with major Persian lexicographical sources.

کلیدواژه‌ها English

Khavaran-nameh
Ibn Husam Khusfi
manuscripts
Persian lexicography
Dehkhoda Dictionary
کتابنامه
بلعمی، محمدبن محمد. (1373). تاریخ الرسل و الملوک فارسی. مصصح: محمد روشن. تهران: البرز.
تبریزی، محمدحسینبنخلف. (۱۳۳۵). برهان قاطع، حواشی محمد معین. تهران: امیرکبیر.
ترجمه قرآن (دهم هجری). (1383). به کوشش: علی رواقی. تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی- گروه نشر آثار.
خاوراننامه: خاوراننامه، نگارهها و تذهیبهای فرهاد نقاش/ ابنحسام خوسفی بیرجندی (1381)، با مقدمه سعید انواری. تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری سازمان میراث فرهنگی.
خوسفی، ابنحسام. (1382). تازیاننامه پارسى: خلاصه خاوراننامه، به کوشش حمیداللّه مرادى. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.
خوسفی، ابنحسام. (1366). دیوان، تصحیح احمد احمدى بیرجندى و محمدتقى سالک. مشهد: اداره کل حج و اوقاف و امور خیریه استان خراسان.
خوسفی، ابنحسام محمد. (در حال انتشار). خاوراننامه، 2 جلد. تصحیح و تحقیق: دکتر فرزاد قائمی. مشهد: هنر حماسی و تهران: انجمن آثار و مفاخر کشور.
خوسفی، ابنحسام محمد. (1376). خاوراننامه (نیمه اول). تصحیح حیدرعلی خوشکنار. پایاننامه تحصیلی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه فردوسی مشهد.
خوسفی، ابنحسام محمد. (1378). خاوراننامه (نیمه دوم). تصحیح حمیدالله مرادی. پایاننامه تحصیلی کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی. دانشگاه فردوسی مشهد.
خوسفی، ابنحسام محمد: نسخ خطی خاوراننامه (مشخصات نسخ در بخش اول مقاله آمده است).
دهخدا، علیاکبر. (1377). لغتنامه دهخدا (16 ج). تهران: دانشگاه تهران.
ذکاء، یحیی. (1343). «خاوراننامه، نسخه خطی و مصور موزة هنرهای تزئینی». هنر و مردم. د2. ‌ش20 . صص 17-29.
رازی، شهمردان بن ابیالخیر. (1362). نزهتنامه علایی. تصحیح فرهنگ جهانپور. تهران: پژوهشگاه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
رستم‌نامه [چاپ سنگی] (1341ق.). کاتب: مهدی پروانه‌‌شیرازی، دارالطّباعة خوانساری. شماره ثبت در کتابخانه آستان ‌قدس: 10936.
فردوسی، ابوالقاسم. (1386). شاهنامه  (8 ج). تصحیح جلال خالقیمطلق. تهران: دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
قاموس کتاب مقدس. (1377). نویسنده و مترجم: جیمزهاک. تهران: اساطیر.
قائمی، فرزاد. (1401) نظریه ادبیات شیعی: درآمدی بر اصالت حماسه در فرهنگ تشیع. تهران: سوره مهر.
کریستن‌سن، آرتورامانوئل. (1378). ایران در زمان ساسانیان، ترجمة رشید یاسمی و حسن رضایی‌ باغ‌بیدی، تهران: صدای معاصر.
معین، محمد. (۱۳۲۶). مزدیسنا و ادب پارسی. تهران: دانشگاه تهران.
مولوی، جلال‌الدین. (1379). مثنوی معنوی. تصحیح محمد استعلامی. تهران: سخن.
نفیسی ناظم‌الاطباء، على‌اکبر. (بیتا). فرهنگ نفیسی (8 ج). تهران: کتابفروشی خیام.
References
Balami, M. (1994). Tarikh al-Rasul wa al-Muluk Persian, edited by Roshan, M. 3 vols. Tehran: Alborz. [In Persian]
Tabrizi, M. (1997). Burhan-e Qateh, footnotes by Mohammad Moin, Tehran: Amir Kabir Publishing Institute. [In Persian]
Translation of the Quran (10th AH). (1994). Edited by Rawaqi A. Tehran: Persian Language and Literature Academy - Publishing Group. [In Persian]
Khāvarān-Nāma (2002), with an introduction by Anvari S. Tehran: Printing and Publishing Organization of the Ministry of Culture and Islamic Guidance in cooperation with the Cultural Heritage Organization. [In Persian]
Khusfi, A. (2003). Tazyan-nameh Persian: Summary of Khāvarān-Nāma, edited by Moradi, H. Tehran: University Publishing Center. [In Persian]
Khusfi, A. (1987). Divān, edited by Ahmadi Birjandi, A. and Salek, M. Mashhad: General Department of Hajj, Endowments and Charity Affairs of Khorasan Province. [In Persian]
Khosfi, A. (in press). Khāvarān-Nāma, 2 volumes, edited and researched by Ghaemi, F. Mashhad: Epic Art and Tehran: Association of Works and Honors of the Country. [In Persian]
Khusfi, A. (1997). Khāvarān-Nāma (first half), edited by Khoshkenar, H. Master's thesis in Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad. [In Persian]
Khusfi, A. (1999). Khāvarān-Nāma (second half), edited by Moradi, H. Master's thesis in Persian Language and Literature, Ferdowsi University of Mashhad. [In Persian]
Khusfi, A.: Manuscripts of Khāvarān-Nāma (specifications of the manuscripts are given in the first part of the article). [In Persian]
Dehkhoda, A. (1998). Dehkhoda Dictionary (16 volumes), second edition, University of Tehran. [In Persian]
Zhaka, Y. (1964). Khavarannameh, manuscript and illustrated edition of the Museum of Decorative Arts, Art and People, Volume 2, Issue 20 (June): pp. 17-29. [In Persian]
Razi, Sh. (1983). Nuzhat- Nāma Ala'i, edited by Jahanpour, F. Tehran: Research Institute for Cultural Studies and Research. [In Persian]
Rostam- Nāma [lithograph] (1961). Scribe: Parvaneh-e-Shirazi, M. Dar-al-Taba'at Khansari, registration number in the Astan Quds Library: 10936. [In Persian]
Ferdowsi, A. (1987). Shāh-Nāma, 8 vols. edited by Khaleghi-Motlaq, J. Tehran: Da'er-al-Masryf Bozorg Islami. [In Persian]
Qa'mos Kitab Muqaddas (1998). Author and translator: Hawkes, J. Tehran: Asatir. [In Persian]
Ghaemi, F. (1401) Shiite Literature Theory: An Introduction to the Authenticity of Epic in Shiite Culture, Tehran: Surah Mehr. [In Persian]
Christensen, A. (1999). Iran in the Sassanid Era, translated by Yasemi, R. and Rezai Baghbidi, H. Tehran: Sadaya Moasar. [In Persian]
Moein, M. (1997). Mazde-yasna and Persian Literature, University of Tehran. [In Persian]
Rumi, J. (1999). Masnavi-e Manavi, edited by: Mohammad Estelami, Vol. 6, Tehran: Sokhan. [In Persian]
Nafisi Nazim-ul-Ateba, A. (undated). Nafisi's Dictionary (8 vols.), Tehran: Khayyam Bookstore. [In Persian]

  • تاریخ دریافت 14 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 31 خرداد 1404
  • تاریخ پذیرش 10 مرداد 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1405