پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

پژوهشنامۀ فرهنگ و ادبیات آیینی

نشانه‌شناسیِ آیینیِ داستان گلدسته‌ها و فلکِ آل احمد با تکیه بر مولفه‌های روانشناسیِ فرهنگی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استاد گروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه قم، قم، ایران
چکیده
در این مقاله به داستان گلدسته‌ها و فلک جلال آل‌احمد از منظر نشانه‌شناسیِ آیینی و مولفه‌های روانشناسی فرهنگی نگریسته شده است، تفاوت این شیوه با نشانه‌شناسی مرسوم، در آن است که بیشتر بر دریافت رمزگان و نشانه‌های متأثر از آیین و دین تمرکز یافته است. برای این هدف ضمن بررسی نظام نشانه‌ایِ آیینی داستان گلدسته‌ها و فلک به رمزگان دیداری، شنیداری، کنشی و زبانی پرداخته شده، سپس کارکردهای نمادین، بلاغی، اجتماعی، شناختی و عاطفی داستان بررسی شده و در پایان کنش‌های ارتباطی عمودی، افقی و درونی داستان تبیین شده است و در لابه‌لای مباحث از مولفه‌های روانشناسی فرهنگی بهره گرفته شده است. پژوهش حاضر به شیوة توصیفی و تحلیلی، مبتنی بر منابع کتابخانه‌ای و با بهره‌گیری از نشانه‌شناسی و روانشناسی فرهنگی سامان یافته است. این پژوهش نشان می‌دهد که داستان گلدسته‌ها و فلک فراتر از روایتگری ظاهری و بیان یک خاطرۀ معمولی است و باید با ژرف‌نگری و دقت، به زوایایی درونی و پنهان آن پی برد. چه بسا این داستان به تغییر احوال روحی و عقیدتی و سیاسی جلال ناظر باشد که بعضا در شرح حال او و از سوی خود جلال نیز به این تغییر و تحول اشاره شده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Semiotics of Ritual in Jalal Al-e Ahmad’s Minarets and the Sky: A Cultural Psychological Perspective

نویسنده English

Alireza Nabilou
Professor, Department of Persian Language and Literature, Faculty of Literature and Humanities, University of Qom, Qom, Iran
چکیده English

This article examines Jalal Al-e Ahmad’s story, Minarets and the Sky, through the integrated lenses of ritual semiotics and cultural psychology. Moving beyond conventional semiotic analysis, this study focuses on decoding signs and codes deeply embedded in ritualistic and religious frameworks. The analysis begins by deconstructing the story’s ritual sign system, specifically its visual, auditory, behavioral and linguistic codes. It then evaluates the narrative's symbolic, rhetorical, social, cognitive, and emotional functions, while mapping the vertical, horizontal, and internal communicative actions present in the text. Throughout, concepts from cultural psychology are applied to contextualize these elements and provide a deeper interpretation of the narrative structure. Utilizing a descriptive-analytical methodology rooted in library research, this study argues that Minarets and the Sky transcends the boundaries of a simple narrative or memoir. The findings suggest that the text contains complex, latent dimensions that demand a nuanced reading. Ultimately, the story appears to reflect pivotal shifts in Al-e Ahmad’s spiritual, ideological, and political outlook, transformations corroborated by both biographical accounts and the author’s own reflections.

کلیدواژه‌ها English

Minarets and the Sky, Jalal Al-e Ahmad, Semiotics
Ritual, Cultural Psychology
کتابنامه
آل‌احمد، جلال. (1343). یک چاه و دوچاله و مثلاً شرح احوالات. تهران: رواق.
آل احمد، جلال. (1379). جلال آل احمد به روایت اسناد ساواک. تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات.
آل احمد، جلال. (1391). پنج داستان. تهران: ژاکان.
آل‌احمد، شمس. (1369). از چشم برادر. قم: کتاب سعدی.
استم، رابرت. (1383). خاستگاه‌های نخستین نشانه‌شناسی. ترجمة ابوالفضل حری. فصلنامة هنر. ش59. صص27- 32.
اکو، اومبرتو. (1399). نشانه‌شناسی. ترجمة پیروز ایزدی. تهران: ثالث.
برکت، بهزاد و طیبه افتخاری. (1389). «نشانه‌شناسی شعر: کاربست نظریة مایکل ریفاتر بر شعر «ای مرز پرگهر» فروغ فرخزاد». فصلنامة پژوهش‌های زبان و ادبیات تطبیقی. ش1 (4). صص 109- 130.
پاینده، حسین. (1397). نظریه و نقد ادبی. ج2. تهران: سمت.
تبریزی، حمید. (1357). جلال آل احمد. مردی در کشاکش تاریخ معاصر. تبریز: کاوه.
چندلر، دنیل. (1387). مبانی نشانه‌شناسی. ترجمة مهدی پارسا. تهران: سورة مهر.
دهباشی، علی. (1378). یادنامه جلال آل‌احمد. تهران: شهاب.
ریبو، ایگناسی. (1400). داستان منثور (مقدمه‌ای بر نشانه‌شناسی روایت). ترجمة وفا میاه. تهران: سیاهرود.
سجودی، فرزان. (1393). نشانه‌شناسی کاربردی. تهران: علم.
سوسور، فردینان‌دو. (1378). درس‌های زبان‌شناسی همگانی. گردآورندگان: آلبر سشئه و شارل بائی با همکاری آلبر ریدلینگر. ویرایش انتقادی: تولیو دمورو. با مؤخرة لوئی ژان کالوه. ترجمة نازیلا خلخالی. تهران: فروزان روز.
صادقی، لیلا. (1391). «نشانه‌شناسی آثار جلال آل احمد». کتاب ماه ادبیات. ش 184. ص 104.
صادقی، لیلا. (1392). نشانه‌شناسی و نقد ادبیات داستانی معاصر. تهران: سخن
ضمیران، محمد. (1382). درآمدی بر نشانه‌شناسی هنر. تهران: قصه.
فروزنده، مسعود. (1387). «بررسی روایت، داستان و پیرنگ در «گلدسته‌ها  و فلک» جلال آل احمد». پژوهش‌های ادب عرفانی (گوهر گویا). ش 2(5). صص 135-150.
کالر، جاناتان (1388). در جستجوی نشانه‌ها (نشانه‌شناسی، ادبیات، واسازی). ترجمة لیلا صادقی و تینا امراللهی. ویرایشِ فرزان سجودی. تهران: علم.
کمالی بانیانی، محمد رضا. (1375). تکاپور در یاس (بررسی‌اندیشه‌های جلال آل‌احمد در قیاس با دیگر و روشنفکران). شیراز: نوید شیراز.
گندم‌کار، راحله. (1396). آشنایی با معنی‌شناسی ساخت‌گرا. چاپ اول. تهران: علمی.
گیرو، پی‌یر. (1383). نشانه‌شناسی. ترجمة محمد نبوی. چاپ دوم. تهران: آگاه.
مکاریک، ایرناریما. (1388). دانش‌نامة نظریه‌های ادبی معاصر. ترجمة مهران مهاجر و محمد نبوی. تهران: آگه.
میرآخوری، قاسم و شجاعی، حیدر. (1376). مرغ حق، زندگی و اندیشۀ جلال آل احمد. تهران: جام.
نبی‌لو، علیرضا. (1398). «خوانش نشانه‌شناختی کتیبة اخوان». پژوهش ادبیات معاصر جهان. ش 24(1). صص 283- 305.
نبی‌لو، علیرضا. (1392). «خوانش نشانه‌شناختی زمستان اخوان و پیامی در راه سپهری». فصلنامة ادبیات پارسی معاصر. ش3  (4). صص 113_ 136.
نجومیان، امیرعلی. (1394). نشانه در آستانه (جستارهایی در نشانه‌شناسی). تهران: فرهنگ نشر نو.
References
Al-e Ahmad, J. (1964). One well and two pits, and, for example, memoirs. Tehran: Ravaq. [In Persian]
Al-e Ahmad, J. (2000). Jalal Al-e Ahmad as narrated by SAVAK documents. Tehran: Center for the Study of Historical Records, Ministry of Intelligence. [In Persian]
Al-e Ahmad, J. (2012). Five stories. Tehran: Zhakan. [In Persian]
Al-e Ahmad, Sh. (1990). From a brother’s eye. Qom: Ketab-e Sa‘di Press. [In Persian]
Barekat, B., & Eftekhari, T. (2010). Semiotics of poetry: Applying Michael Riffaterre’s theory to Forugh Farrokhzad’s poem “O Precious Border.” Quarterly of Research in Comparative Language and Literature, 1(4), 109–130. [In Persian]
Chandler, D. (2008). Foundations of semiotics (M. Parsa, Trans.; 4th ed.). Tehran: Sureye Mehr. [In Persian]
Cole, M. (1996). Cultural psychology: A once and future discipline. Cambridge: Harvard University Press.
Culler, J. (2009). In search of signs: Semiotics, literature, and deconstruction (L. Sadeghi & T. Amrollahi, Trans.; F. Sojoodi, Ed., 1st ed.). Tehran, Iran: Elm Publishing.
Dehbashi, A. (1999). Memorial of Jalal Al-e Ahmad. Tehran: Shahab Publishing. [In Persian]
Eco, U. (2020). Semiotics (P. Izadi, Trans., 6th ed.). Tehran, Iran: Saleth Publishing. [In Persian]
Foruzandeh, M. (2008). Examining narration, story, and plot in Jalal Al-e Ahmad’s The Minarets and the Sky. Studies in Mystical Literature (Gohar Goya), 2(5), 135–150. [In Persian]
Gandomkar, R. (2017). Introduction to structuralist semantics. Tehran: Elmi. [In Persian]
Guiraud, P. (2004). Semiotics (M. Nabavi, Trans., 2nd ed.). Tehran, Iran: Agah Publishing. [In Persian]
Kamali Baniyani, M. R. (1996). Struggle in despair: A study of Jalal Al-e Ahmad’s ideas compared with other intellectuals. Shiraz: Navid-e Shiraz. [In Persian]
Makarik, I. (2009). Encyclopedia of contemporary literary theories (M. Mohajer & M. Nabavi, Trans.; 3rd ed.). Tehran: Agah. [In Persian]
Mirakhori, G., & Shojaei, H. (1997). The true bird: The life and thought of Jalal Al-e Ahmad. Tehran: Jam. [In Persian]

  • تاریخ دریافت 08 آبان 1404
  • تاریخ بازنگری 10 بهمن 1404
  • تاریخ پذیرش 20 بهمن 1404
  • تاریخ انتشار 01 مهر 1405